muratates

TARIMDA AVRUPA BİRLİĞİNİN DESTEĞİ (IPARD PROĞRAMI)


HANGİ SEKTÖRLERE DESTEK VERİLECEK


1 -Süt sektörü ( En az 20.000 Avro) (En fazla 1.000.000 Avro)
2 -Et sektörü (En az 15.000 Avro ) (En fazla 500.000 Avro)
3- Sebze ve meyve sektörü
4- Balıkçılık sektörü

• Tedbir 1.3. Üretici gruplarının kurulmasına destek
Eksen 3 kapsamında:
• Tedbir 3.1. Kırsal ekonomik faaliyetlerin çeşitlendirilmesi ve geliştirilmesi 4 Alt-Tedbiri kapsamaktadır:
– 3-1-1 Çiftlik faaliyetlerinin çeşitlendirilmesi
– 3-1-2 Yerel ürünler ve mikro işletmelerin geliştirilmesi
– 3-1-3 Kırsal turizm
– 3-1-4 Kültür balıkçılığı (Yetiştiricilik)
Tedbir 4: Teknik Destek


IPARD uygulama illerinin seçimi



Müdahalelerin daha az sayıda öncelikli illere yoğunlaştırmak ve kamu harcamalarından azami etkiyi sağlamak amacıyla, OECD tanımı kapsamında kırsal olarak belirlenen iller arasından daha ayrıntılı bir seçim yapılmıştır.
Bu kapsamda, illerin seçimine dayanak teşkil etmesi amacıyla kriterler belirlenmiştir. Bu kriterler; illerin GSYİH değerleri (Türkiye ortalamasının %75’inin altında), göç değerleri ve illerin tarım sektörü ve kırsal alanlarının potansiyelleri açısından zayıf ve güçlü yönleridir.
• İlk aşamada Türkiye’nin en fakir illeri belirlenip, değerlendirilmiştir.
Bu çerçevede iller, ortalama kişi başı GSYİH’nın (1.910 Avro) %75’inden daha az (1.432 Avro) GSYİH’ye sahip olma kriterine göre gruplandırılmıştır. GSYİH’sı, Türkiye ortalamasının %75’inden az olan 43 il listelenmiştir. Daha sonra bu iller dış göç oranlarındaki artışa göre sıralanmıştır. Bu işlem, dezavantajlı durumları için bu illere bir öncelik sıralaması sağlamıştır.
• İkinci aşamada 43 il tarımsal potansiyellerine göre değerlendirilmiştir.
İllerin tarımsal potansiyelinin değerlendirilmesi aşamasında; 43 ilin et, süt, meyve sebze ve balıkçılık sektörlerinde üretim potansiyeli, tarımsal üretim ve işleme sektöründeki performansları ve sürdürülebilirlikleri, Topluluk standartlarına ulaşmaları için tarım işletmeleri&firmalarının zayıf yönleri ve ihtiyaçları değerlendirilmiştir. Ayrıca illerin ekonomik faaliyetlerin çeşitlendirilmesi tedbiri altında belirlenen aktivitelere yönelik kapasitesi de analiz edilmiştir. Bu analiz sonucunda 43 il arasında yüksek tarım potansiyeline sahip 23 il belirlenmiştir.
• Üçüncü aşamada 20 ilave il daha seçilmiştir.
IPARD’ın programlanmasında coğrafi odaklanma yapılması için; illerin dezavantajlı durumlarının önemi yanında tarımsal potansiyel de önemli bir parametre olmuştur. IPARD kapsamında öncelikli olarak seçilen sektörlerde yüksek tarım potansiyeline sahip, fakat kişi başı GSYİH’si, Türkiye ortalamasının %75’inin üzerinde olan, 20 ilave il, IPARD kapsamına dahil edilmiştir.
Son aşamada, yüksek tarım potansiyeli bulunan 20 il içerisinden, kalkınma ve gelir potansiyeli yüksek iller hariç tutularak, yerlerine tarımsal potansiyele sahip ve kişi başı GSYİH’si, Türkiye ortalamasının %75’inin altında olan iller Programa dahil edilmiştir
İllerin seçimine ilişkin tablo aşağıda gösterilmektedir (Detaylar Ek 3.1.’de verilmektedir).
Tablo 67. İllerin seçimi



Seçilen iller arasından, IPARD programının ilk aşamasında (2007-2009) deneyim ve kapasitenin geliştirilmesi amacıyla sadece 20 ilde uygulamalar başlatılacaktır. Programın ikinci aşamasında (2010-2013) ise, 42 ilin hepsi destek kapsamına alınacaktır.
IPARD Programının ilk aşamasından itibaren desteklenmek üzere seçilen iller mavi, ikinci aşamasında destekleme kapsamına alınacak iller ise yeşil ile işaretlenmiştir.
3.2.4. Program kapsamında dağlık alan tanımı
IPARD Programı’nın uygulamaları kapsamında dağlık alan tanımı aşağıdaki belirtilmektedir:
Dağlık alanlar; 1000 metre rakımdan yüksek ya da rakımı 500-1000 metre arasında eğimi ise %17’den fazla olan alanlardır. Dağlık alanları gösteren haritalar Ek 3.2.’de verilmektedir.

3.2.5. Seçilen tedbirler ve gerekçeleri
3.2.5.1. IPARD uygulamasının birinci aşamasında (2007-2009)
Programın Birinci aşaması (2007-2009) için aşağıdaki tedbirler seçilmiştir:
Eksen 1 kapsamında:
• Tedbir 1.1. Tarımsal İşletmelerin Yeniden Yapılandırılması ve Topluluk Standartlarına Ulaştırılmasına yönelik yatırımlar 2 Alt-Tedbir’i kapsamaktadır:
– 1-1-1 Süt sektörü
– 1-1-2 Et sektörü
• Tedbir 1.2. Tarım ve balıkçılık ürünlerinin işlenmesi ve pazarlanmasının yeniden yapılandırılması ve Topluluk Standartlarına ulaştırılmasına yönelik yatırımlar aşağıdaki Alt-Tedbirleri kapsamaktadır:
– 1-2-1 Süt sektörü
– 1-2-2 Et sektörü
– 1-2-3 Sebze ve meyve sektörü
– 1-2-4 Balıkçılık sektörü
• Tedbir 1.3. Üretici gruplarının kurulmasına destek
Eksen 3 kapsamında:
• Tedbir 3.1. Kırsal ekonomik faaliyetlerin çeşitlendirilmesi ve geliştirilmesi 4 Alt-Tedbiri kapsamaktadır:
– 3-1-1 Çiftlik faaliyetlerinin çeşitlendirilmesi
– 3-1-2 Yerel ürünler ve mikro işletmelerin geliştirilmesi
– 3-1-3 Kırsal turizm
– 3-1-4 Kültür balıkçılığı (Yetiştiricilik)
Tedbir 4: Teknik Destek
Seçilen tedbirlerin gerekçeleri aşağıdaki belirtilmektedir:
• Eksen 1, Tarımsal İşletmelerin Yeniden Yapılandırılması ve Topluluk Standartlarına Ulaştırılmasına yönelik yatırımlar
MIPD kapsamında; tarımsal işletmelerin yeniden yapılandırılması ve Topluluk standartlarına ulaştırılmasına yönelik yatırımlar için öncelikli iki sektör tanımlanmıştır:
– Süt
– Et, kanatlı eti dahil
Seçilen iki sektörde de, birbirinden farklı tipte tarım işletmeleri bir arada bulunmaktadır:
– Büyük ölçüde rekabet gücüne sahip ve Topluluk standartlarına oldukça yakın koşullardaki modern tarımsal işletmeler ; bu işletmelerden bazıları tarım sektöründe faaliyet gösteren özel sektörün yatırımları sonucu oluşmuştur. Bunlar gerektiğinde, finansman ve bankacılık sektöründen yardım almak suretiyle kendi gelişimlerini kendileri sağlayabilmektedirler.
– Sayıları oldukça fazla olan geçimlik tarımsal işletmeler; bunların birçoğu varlıklarını uzun süre devam ettiremeyecek kadar küçüktür. Kırsal nüfus bu işletmelerden geçimini sağlamaktadır. Bazı durumlarda ise ikincil gelir kaynaklarını da kullanabilmektedirler.
– Orta düzeyde yarı-gelişmiş küçük ve orta ölçekli tarımsal işletmeler; bu işletmelerin gelirleri temelde tarımsal faaliyetlere dayanmaktadır. Bu aralıktaki küçük ve orta ölçekli işletmeler gelecekte tekniklerini geliştirebilme ve ekonomik olarak varlıklarını devam ettirebilme potansiyeline sahiptirler. Bu işletmeler, IPARD Programının öncelikli hedef grubunda yer almaktadır.
IPARD, Türkiye tarımının AB Ortak Pazarı’na açılması bakımından küçük ve orta ölçekli işletmelere, hem ekonomik verimliliklerini sağlamak, hem de uzun dönemde sürdürülebilirliklerinin ve varlıklarının devamlılığını garantiye almak amacıyla üretim tekniklerini ve işlemlerini iyileştirmeleri için destek sağlayacaktır. Aynı zamanda tarımsal işletmelerin, kalite ve kalite yönetimi, hijyen ve gıda güvenliği, hayvan refahı, çevre koruma (su kullanımı, gübre ve nitrat kirliliği yönetimi) ile iş güvenliği konularında Topluluk standartlarına ulaştırılmasına yardım edecektir.
Ayrıca IPARD, Türkiye’de geçimlik ve yarı geçimlik işletmelerin yaygınlığı göz önüne alındığında, ekonomik sürdürülebilirlik eşiğinin hemen altında bulunan sınırlı sayıdaki yarı-geçimlik tarımsal işletmelere destek vermek suretiyle bu işletmelerin gelişmesini ve söz konusu eşiği aşarak, küçük ve orta ölçekli işletmeler grubuna dahil olmasını sağlayacaktır. Birbirini tamamlayıcı nitelikteki bu faaliyetler ile, kırsal alanlardaki nüfus azalmasının önlenmesi ve bölgesel farklılıkların azalmasına katkıda bulunulması suretiyle, IPARD’ın beklenen etkisi artırılacaktır.
IPARD, sektördeki problemleri ülkenin İç ve Doğu bölgelerindeki küçük (30 ile 49 baş arası) ve orta ölçekli (50 ile 250 baş arası) büyükbaş sığır işletmeleri ile küçük (100 ile 149 baş arası) ve orta ölçekli (150-300 baş arası) küçükbaş besi işletmelerinden oluşan bir ara model geliştirerek çözümlemeyi amaçlamaktadır. Bu modern ve ihtisaslaşmış tarımsal işletmeler, ekonomik açıdan üretkenliğin sağlanması, iyi hayvan yetiştirme uygulamalarının geliştirilmesi, hayvan refahı ve çevre koruma tedbirlerinin uygulanması amacıyla teşvik edilecektir.

• Eksen 1, Tedbir 1.2. Tarım ve balıkçılık ürünlerinin işlenmesi ve pazarlanmasının yeniden yapılandırılması ve Topluluk Standartlarına ulaştırılmasına yönelik yatırımlar
IPARD kapsamında dört sektör hedeflenmiştir. Bu sektörler;
– Süt ve süt ürünleri işleme sektörü,
– Kanatlı eti dahil et ve et ürünleri işleme sektörü,
– Balıkçılık sektörü,
– Meyve & sebze işleme sektörüdür.
IPARD kapsamında belirlenen öncelikler, ürünlerin işlenmesi için verimliliğin artırılması ve işleme sanayinin kalite, hijyen ve gıda güvenliği, veterinerlik kontrolleri, hayvan refahı, çevre koruma ve iş güvenliği ile ilgili AB standartlarının sağlanmasıdır.
IPARD, işleme kapasitesinde belirli bir artışı doğrudan hedef almamakla birlikte, kurulu işleme kapasitesi eksikliğinin mevcut olduğu sınırlı sayıda ilde işletme kurulumlarını destekleyecektir. İşleme sanayisindeki kapasite arttırmaya yönelik bu tür yatırımlar, kırsal alanlardaki bölgesel dengesizlikleri ortadan kaldırmaya yardımcı olacaktır.
IPARD’ın öncelikli hedefi IPARD Programı kapsamında tanımlanan küçük ve orta ölçekli işletmelerdir.
IPARD desteği kapsamında yer alan sektörler arasında öncelikler bakımından farklılıklar mevcut olup, sektörlerde desteğe en çok ihtiyaç duyulan öncelik alanları hedeflenmektedir.
Bu öncelikler aşağıda belirtilmektedir:
• Süt ve süt ürünleri işleme sektöründe, Küçük ve orta ölçekli süt işletmelerine, uzun dönemde ekonomik sürdürülebilirlik eşiğini aşmaları ve tüm işleme aşamalarında sıkı bir kalite ve hijyen denetimi uygulamaları için destek sağlamaktır. Süt toplama, işleme ve pazarlama zinciri boyunca sistematik bir soğuk zincir yönetiminin geliştirilmesi de IPARD desteği altında önemli bir husustur.
• Et ve et ürünlerini işleme sektöründe, Kayıtlı kesimhanelerin kalite ve hijyen koşullarının geliştirilmesi (hayvan refahı kuralları ile örtüşecek biçimde) IPARD desteğinin ilk önceliği olarak belirlenmiştir. Kayıtlı olmayan kesimhaneler ve kamu sağlığına ciddi bir tehlike oluşturabilecek şekilde dışarıda yapılan kesimlere karşı mücadele etmek amacıyla kesimhanelerin olmadığı veya yeterli miktarda bulunmadığı illerde IPARD, standartlara uygun makul sayıda yeni kesimhanenin kurulmasına destek sağlayacaktır.
Kesim tesislerinin yanı sıra, sınırlı sayıda küçük ve orta büyüklükteki et işleme tesisi AB standartları ile uyumlaştırılmaları için desteklenecektir.
Kanatlı et sektörünün kırmızı et sektörüne göre daha fazla olanağının olduğu göz önünde bulundurulduğunda, IPARD desteğinin büyük bir bölümü kırmızı et sektörüne yönlendirilecektir.
• Meyve ve sebze sektöründe, IPARD Programının önceliği işleme zincirinin ilk aşamalarındaki hasat sonrası kayıplara yöneliktir. İşleme sektörüne doğrudan bir müdahale planlanmamıştır.
Türkiye’de taze meyve ve sebze ticareti 1995 tarih ve 552 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile düzenlenmektedir. 552 sayılı kararnamenin 5. maddesinde, Ziraat Odalarına kayıtlı en az 50 ortaklı kooperatifler ve üst kuruluşları Üretici Birlikleri olarak tanımlandığı ve toptancı hallerinden geçmek zorunda olmadıkları belirtilmektedir. Üretici birlikleri, ürünlerini doğrudan perakendecilere pazarlayabilmektedirler. Ancak üretici birlikleri bu tür satışlarda, satılan malın cins, miktar ve fiyatını en yakın toptancı haline bildirmek ve kayıt ettirmek zorundadırlar. Meyve ve sebze ürünlerinin doğrudan pazarlanmasına imkan sağlayan diğer uygulama ise, işlemeye giden ürünlerde olup, ürünlerin toptancı hallerinden geçme zorunluluğu bulunmamaktadır.
Meyve ve sebze sektöründe, 552 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede tanımlandığı üzere, ürünlerini toptancı hallerinden geçirmeden pazarlama imkanları bulunan üretici birlikleri IPARD kapsamında faydalanacaklardır. Bu suretle, üreticilerin örgütlenmelerine, pazarda daha iyi konum sağlamalarına ve daha güçlü pazarlama kapasiteleri geliştirmelerine yardım sağlanacaktır.
Meyve ve sebze sektörü kapsamında finansman sağlanan bütün kurulumlar için, özellikle HACCP ve İyi Tarım Uygulamalarını olmak üzere Topluluk standartlarının sağlanması gerekecektir.
• Balıkçılık sektöründe IPARD Programının ilk önceliği, AB standartlarına uygun olmayan (ihracat yapmayan) mevcut küçük ve orta büyüklükteki balıkçılık tesislerinin Topluluk standartlarına yükseltilmesi olacaktır.
İkinci öncelik olarak, sektördeki mevcut bölgesel dengesizlikleri azaltmak ve ülke çapında iç su balıkçılığının gelişimini sağlamak için halihazırda yeterli üretim kapasitesi olan ancak işleme tesisleri açısından yetersiz illerde, yeni küçük ve orta ölçekli su ürünleri işleme tesislerinin kurulmasına destek verilmesi öngörülmektedir.
- Eksen 1, Tedbir 1.3. Üretici Gruplarının Kurulmasına destek
Tedbir, üyelerinin modernizasyon ve yeniden yapılandırma çalışmalarında ve üyelerinin ürünlerinin pazarlanmasında önemli rol oynayacak modern üretici gruplarının kurulmasını desteklemeyi amaçlamaktadır.
IPARD kapsamında, 5200 sayılı Kanun kapsamında yer alan Tarımsal Üretici Birliklerine ve aşağıdaki sektörlere destek sağlanacaktır:
- Meyve
- Mantar dahil sebze
- Çiçek
- Tıbbi ürünler
- Süt
- Kırmızı ve beyaz et
- Yumurta
- Bal
- Balık
• Eksen 3, Tedbir 3.1. Kırsal ekonomik faaliyetlerin çeşitlendirilmesi ve geliştirilmesi
Tarım Sektörü analizi, kırsal alanlarda gelir seviyeleri çok düşük geçimlik ve yarı geçimlik işletme sayısının oldukça fazla olduğunu (tarımsal işletmelerinin %65’inden fazlası) ve işletmelerde ek gelir olanakları sağlayan faaliyetlerin neredeyse hiç görülmediğini ortaya koymaktadır. Ayrıca, hanehalkı gelirini artırmanın önemli bir unsuru olan kadınlar ve gelirlerinin azlığı öncelik olarak ele alınması gereken bir konudur.
IPARD, kırsal gelir kaynaklarının çeşitlendirilmesi ihtiyacını karşılamak üzere aşağıdaki faaliyetlere destek sağlayacaktır:
– İş olanakları ve gelir yaratmakta çok iyi bir potansiyele sahip olduğu belirlenen üç tamamlayıcı üretim niteliğinde olan arıcılık, tıbbi ve aromatik bitki üretimi ile süs bitkileri üretimini hedefleyen, çiftlikte yapılacak tarımsal aktivitelerin çeşitlendirilmesi,
– Hem tarım ve gıda ürünlerinin, hem de geleneksel el sanatları gibi yöreye özgü ürünlerin yerel ölçüde gelişimine destek verilmesi,
– Kırsal turizmin geliştirilmesi,
– Kültür balıkçılığının geliştirilmesi.
İlk faaliyet, ekonomiyi çeşitlendirmek için çalışan bireysel çiftçileri ve yeni ürünlerin geliştirilip pazarlanması için gereken altyapı desteklerini kuracak üretici örgütlerini hedeflemektedir.
İkinci faaliyet, kırsal alanlarda iş olanakları için pozitif etki yaratan yerel ürünlerin ve mikro işletmelerin geliştirilmesine yöneliktir.
Üçüncü faaliyet, kırsal turizmin geliştirilmesine yönelik mikro ölçekli pansiyon ve konaklama altyapılarının geliştirilmesini, doğal çevrede ve açık alanlarda yapılan rekreasyonel ve sportif aktivitelerini, binicilik, doğa ve çevre keşif gezilerini, yerel miras ve turizmin teşvik edilmesini amaçlamaktadır.
Türkiye’de yerel kalkınma stratejilerinin hazırlanması konusu oldukça yeni bir süreç olduğundan dolayı, bu stratejilerin hazırlanma süreci tamamlandığında, kırsal faaliyetlerin çeşitlendirilmesi tedbiri ile yerel kalkınma stratejileri arasında uyum sağlanacaktır.
Kırsal faaliyetlerin çeşitlendirilmesi tedbiri kapsamında yer alan diğer faaliyet ise kırsal alanlarda alternatif gelir imkanı sağlayan bir faaliyet olarak ortaya çıkan içsularda su ürünleri yetiştiriciliğin (kültür balıkçılığı) desteklenmesidir.
Kırsal faaliyetlerin çeşitlendirilmesi tedbiri kapsamında, kadınlar tarafından sunulan ve zor koşullardaki dağlık alanlarda uygulanan projelere öncelik verilecektir (Dağlık alanların tanımı için Kısım 3.2.4’e bakınız).
3.2.5.2. IPARD Programı ikinci aşaması (2010-2013)
Birinci aşamada uygulanacak tedbirlerin yanı sıra, aşağıdaki tedbirler Programın ikinci aşamasında uygulama kapsamında yer alacaktır:
Eksen 2:
• Tedbir 2.1: Çevrenin ve kırsal peyzajın geliştirilmesine yönelik faaliyetler
Türkiye’deki tarım teknolojilerindeki son gelişmelere paralel olarak tarımsal üretim kapsamında, yüksek teknoloji ve daha fazla kimyasal gübre ve zirai ilaç kullanılması yoluyla arazi başına verimin artırılması amaçlanmaktadır. Sonuçta, tarımsal faaliyetler ve tarım-çevre etkileşimleri sonucu sorunlar ortaya çıkmakta ve giderek büyümektedir.
Çevre ve kırsal peyzaja yönelik faaliyetlerin uygulamalarının Programın ikinci aşamasında (2010-2013), kapasite oluşturma sürecinin tamamlanmasından sonar başlatılması planlanmaktadır. Bu nedenle tedbirin mevcut hali sadece temel yaklaşımı ve tedbire ilişkin izlenecek konseptin geniş bir tanımını içermektedir.
Bu tedbir için kapasite oluşturma sürecinin tamamlanması ve tedbirin detaylarının ayrıntılı olarak hazırlanmasının ardından pilot proje alanları ve faaliyetlerin detayları tasarlanacaktır.
• Tedbir 2.2: Yerel kırsal kalkınma stratejilerinin hazırlanması ve uygulanması
Yerel kalkınma stratejilerinin geliştirilmesi ve beceri edinmeye ilişkin kapasite geliştirme IPARD uygulamasının ilk aşaması esnasında (2007-2009) teknik destek kapsamında başlatılacaktır.
Bu şekilde, Programın ikinci aşamasına (2010-2013) gelindiğinde yerel kalkınma stratejileri birinci aşamada (2007-2009) hazırlanmış olup, LEADER yaklaşımına dair kapasite geliştirme için yeterli süre verilmiş olacaktır. Bu nedenle tedbir/alt-tedbir fişleri, ilgili kapasite geliştirme sürecinden sonra akreditasyon için güncellenmesi gereken taslaklardır.
3.3 ÖN DEĞERLENDİRME
3.3.1 İlk bulgular ve IPARD Programı ön taslağına dahil edilmesi
Ön değerlendirme 12 Mart 2007 tarihinde IPARD Programının ön taslağının ve destekleyici belgelerin incelenmesiyle başlamıştır. Ön değerlendirme ekibi, Programa yönelik aşağıdaki ilk bulgularını sunmuşlardır.
• GZFT analizi bulunmamaktadır.
• Mevcut sosyal, ekonomik ve çevresel durum analizlerinde eksiklikler vardır. Örneğin tarım işletmelerinin ve gıda işleme tesislerinin ekonomik performansı, çevresel değerlendirme gibi konulara değinilmemiştir.
• Genel ve öncelik ekseni düzeyinde hedefler belirlenmemiştir.
• Öncelikli ihtiyaçların seçilmesi ya da belirli sektörlerin hedeflenmesine ilişkin gerekçelendirme yapılmamıştır.
• Hedef sektörlerde değişik büyüklükteki işletmeler için hazırlanmış yatırım modelleri, seçilebilir işletmelerin yatırım sonrası minimum boyutunun fazlasıyla küçük saptandığını göstermektedir.
• Tedbirlerin çoğu için hedeflenen sindirme kapasitesi oranı çok iddialıdır.
• Hedeflenen faaliyetlerin başarısının geliştirilmesi için büyük önem taşıyan yukarıya ve aşağıya doğru herhangi bir faaliyet, örneğin hayvancılık için yem ve yem bitkisi üretiminin iyileştirilmesi gibi veya elişi ürünlerinin pazarlanması ve çeşitlendirme faaliyetleri çerçevesindeki ürünlerin pazarlanmasının geliştirilmesi gibi faaliyetler öngörülmemiştir.
• Hedeflenen faydalanıcıların mesleki becerileri eksikliği sebebiyle proje akışı ve yayım faaliyetleri için de destek önerilmektedir.
Bu bulgular, 30 Mayıs 2007 tarihinde ön değerlendirme ekibi tarafından teslim alınan IPARD Programının üçüncü taslağı içeriğinde dikkate alınmıştır. Ön değerlendirme raporu Program taslağı üzerindeki görüşleri yansıtmaktadır.
3.3.2. Sonuçlar ve öneriler
Ön değerlendirme çalışması, IPARD Programını tamamlayıcı özellikte olup, hedeflenen ihtiyaçların, IPARD desteği kapsamında belirlenen müdahalelerin orta vadede ve uygulama sonrası dönemdeki ihtiyaçlara ne denli cevap verebildiğini gösterebilen bir değerlendirme çerçevesidir. Değerlendirme kapsamında IPARD Programının geliştirilmesi için aşağıdaki öneriler sunulmaktadır. Kısım 3.4’deki Tablo 68’de ön değerlendirme ekibinin önerileri ve TKB tarafından bu doğrultuda Programda yapılan değişiklikler belirtilmektedir.
• Çiftlik Muhasebe Veri Ağı (ÇMVA) türü bir sisteminin olmadığı durumda, Programın hedef aldığı çiftlik ya da işletmelerde brüt sabit sermaye oluşumu, yıllık çalışma birimi ya da yaratılan brüt katma değer gibi ana göstergelerin temel çizgisinin hesaplanması oldukça zor olmuştur. Buna bağlı olarak, birtakım işletme türlerinin geçmişteki yatırım sonrası performansına dair modeller hazırlanmış olsa da yatırım öncesi duruma kıyasla gelişme ya da değişimleri, buna bağlı olarak da rekabet gücünü geliştirmeye ilişkin programın yaratması beklenen etkiyi hesaplamak mümkün değildir. Değerlendirme ekibi Tarım ve Köyişleri Bakanlığı tarafından bu kritik bilgi boşluklarını dolduracak bir projenin başlatılmasını önermektedirler.
• Programın hedeflerine yönelik mevcut durumun ölçülmesi için istatistiki bilgilerde birtakım eksiklikler bulunmaktadır. Bu konuda, TÜIK ile görüşülmüş ve AB finansmanlı kalkınma programlarının hazırlanması aşamasında gerek duyulan verilerde eksikliklerin olduğu teyit edilmiştir. Örneğin gıda işleme sektörü için brüt katma değer verisinin elde edilmesi mümkün değildir. Programlama kapsamında yapılan sektör analiz çalışmaları, sektörlerin gelişme ihtiyaçlarının anlaşılması konusunda çok büyük bir katkı sağlamıştır.
• Öncelikli ihtiyaç ve sektörlerin seçimine ilişkin gerekçelendirme, Programın incelenen taslağında net bir şekilde yapılmıştır. Değerlendirme ekibi, IPARD hedeflerinin Türkiye’nin AB’ye katılımı hususundaki öncelikleri ve ilerlemesine bağlı ihtiyaçları doğrultusunda odaklandığını gözlemlemiştir. IPARD, tarımsal üretim ve işleme sanayinin, ”Müktesebat”la tanımlanan gıda güvenliği ve hijyen standartları ile uyumlaştırılması gerekliliğine öncelik vermektedir. Bu durum, seçilen sektörlerin, üretim zincirindeki bağlantıları ve desteklenecek yatırımlarında kendini göstermektedir. Sonuç olarak, Ulusal Kırsal Kalkınma Stratejisinde ortaya çıkan önceliklerin ve ihtiyaçların bir kısmına katkı sağlayacak şekilde Program tasarlanmıştır. Program kapsamında ele alınmayan konular, MIPD doğrultusunda diğer bileşenler altında ele alınarak, bileşenler arasında tamamlayıcılık ve uyum sağlanacaktır. Bu konuda daha detaylı açıklamalar gerekmektedir. Ancak UKKS kapsamında belirtilen hedeflere ulaşılması için, hazırlanma aşamasında olan Kırsal Kalkınma Planının önemli katkılarının olacağı kesindir.
• Değerlendirme ekibi, Programın hedef yapısının yeterince geliştirildiğini ve tedbirler kapsamında önerilen eylemlerin önceliklere ilişkin hedeflerle tutarlı olduğunu, bu hedeflerin de programın genel hedefleri ile uyumlu olduğu gözlemlemiştir. Ancak, değerlendirme ekibi, hedeflerin sayısının azaltılabileceğini ve hedeflere yönelik eylemlerin beklenen etkiyi daha açık ve basit açıklayacak şekilde değiştirilmesini önermektedirler.
• Çıktıların ölçümü için önerilen göstergeler basit, kolayca ölçülebilir ve Ortak İzleme ve Değerlendirme Çerçevesinde (OİDÇ) önerilenler ile uyumludur. Değerlendirme ekibi, önerilen çok sayıda sonuç göstergesinin doğrulanması ve yönetiminin izleme ve değerlendirme sistemlerinin yönetimi konusunda deneyimleri çok az olan bir idari sistem üzerine ağır bir yük getireceği görüşündedir. Bu doğrultuda, değerlendirme ekibi, göstergelerin bir eksen altındaki tüm tedbirler için ortak kullanılabilecek sayıda göstergeye (en fazla 4) indirilmesini, böylece tedbirler için basit bir ölçüm metodu oluşturularak, eksen ve program bütünündeki hedeflere ne ölçüde katkı sağlandığının ölçülmesini önermektedirler. Değerlendirme ekibi, ön değerlendirme raporu içeriğine yol gösterici olması amacıyla bazı temel sonuç göstergeleri dahil etmişlerdir. Ayrıca, bu konuda OİDÇ belgesinin kılavuz olarak kullanılmasını önermişlerdir.
• Tedbir fişlerinin geliştirilmiş yapısı ve içeriği, müdahale mantığının analizini büyük ölçüde kolaylıklaştırmakta olup uygulamalara ilişkin kılavuz ve rehberlerinin hazırlanmasını da kolaylaştıracaktır. Ancak, IPARD kapsamında önerilen müdahalelerin yapısı daha da karmaşık bir hale getirilmiş olup, değerlendirme ekibi tedbir fişlerinin daha basit ve yönetimi kolay bir paket haline getirilebileceğini düşünmektedirler. Değerlendirme ekibi Program kapsamında halen 7 Tedbir, 19 Alt-Tedbir ve 28 finansman kaleminin mevcut olduğunu, bazı durumlarda finansman kalemlerinin ayrı ayrı tanımlanmasının oldukça yararlı olması yanı sıra bu ayrımın her durumda gerekli olmadığını düşünmektedirler.
• Uygunluk kriterlerine bakıldığında, değerlendirme ekibi genel anlamda bu kriterlerin bina ve donanımın modernizasyonu ile sınırlandırılmasının hedefler ile örtüştüğü görüşündedir. Değerlendiriciler aynı zamanda uygun işletme ve yatırım boyutu için belirlenmiş olan maksimum limitlerin, kısıtlı kaynakların en çok ihtiyaç duyan kişilere yönlendirilmesi açısından yararının farkındadırlar. Ancak bazı durumlarda limitler 250’ye kadar çalışanı olan işletmeleri de içermekte olup, değerlendirici ekibi bu değerin çok yüksek olup olmadığı konusunda kararsız kalmaktadır. Öte yandan değerlendirme ekibi, uygun işletmeler için alt sınırların konulmasının, karışık tarımın egemen olduğu mevcut durumda ihtisaslaşmayı teşvik edeceğini düşünmektedir. Ancak, sınırların konulması için sebep, ekonomik açıdan sürdürülebilir olmayan işletmeleri dışarıda tutmaksa, zaten sunulacak iş planı içeriğinde işletmenin sürdürülebilirliği kanıtlanacaktır. Bu çerçevede, Programın basit, anlaşılması ve yönetilmesi kolay olması için gerekli olmayan uygunluk kriterleri dahil edilmemelidir.
• Değerlendirme ekibi, uygulama illerinin seçilmesinin politik olarak hassas bir konu olduğunu düşünmektedir. Bu sebeple, tedbir kapsamında seçilecek illerde kullanılan kıstasların ve sebeplerin daha saydam olması gerektiği görüşündedirler.
• Program içeriğinde sıklıkla kadın ve genç nüfusun yararlanıcı olmasının faydalarına atıfta bulunulmaktadır. Değerlendirme ekibinin deneyimlerine göre, kadınlara ve gençlere yönelik Program kapsamındaki mekanizma (bu hususun proje seçim kriterlerine dâhil edilmesi) ancak başvuru sayısının, mevcut bütçeyi aşması halinde işler olabilecektir. Bu doğrultuda değerlendirme ekibi daha etkili başka mekanizmaların üzerinde düşünülmesini önermektedir.
• Değerlendirme ekibi tarafından, Program kapsamında üretici grupların kurulmasına desteğin projelerin yönetiminde önemli bir rol oynayacağını kaydetmişlerdir. Bu bağlamda söz konusu tedbirin halen yeterince geliştirilmemiş olmasını kaygı verici bulmaktadırlar. Bunun sebebi, söz konusu tedbirin en yakın zamanda uygulanması gerektiğinin yanı sıra önceki proje deneyimlerinden çıktığı üzere ülkedeki yukarıdan aşağı yönetim geleneği ve paydaşların katılımının sınırlı olmasıdır. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı sektörel çalışmalardakine benzer bir amaç çerçevesinde, tedbire yönelik gelişim ihtiyaçlarının ve ihtiyaçları karşılayacak mekanizmaların belirlendiği bir proje başlatmalı, başka bir deyişle etkili bir tedbir hazırlanmasını desteklemelidir.
• Son olarak, Program dahilinde desteğe ihtiyaç duyan ve uygun görülen kesimin katılımı ancak yeterli finansman, bilgi ve deneyime sahip olduklarında etkili olacaktır. SAPARD tecrübesi küçük işletmelerin ve yarı geçimlik çiftliklerin bu tür bir kapasiteye sahip olmadığını göstermiştir. Bu kapsamda, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı tarafından ”proje danışma ve yönetim hizmetlerinin kurulması” konulu eylemin Tedbir 1.4 kapsamında geliştirilmesi önerilmektedir.
3.4 ÖN DEĞERLENDİRME SONUÇLARI VE IPARD PROGRAMI
Ön değerlendirme ekibi tarafından derlenen sonuç ve öneriler, IPARD Programının nihai taslağının hazırlanmasında dikkate alınmıştır. Ön değerlendirme ekibi yukarıda sözü edilen öneriler yanında, Programın kalitesini iyileştirmek için dikkate alınacak önerilerin listesini de hazırlamışlardır. Ön değerlendirme ekibinin önerilerinin çoğu kabul edilmiştir. TKB’nin yorumları Tablo 68’de verilmektedir.
Tablo 68. Ön Değerlendirme önerileri
No Konu Öneri TKB’nin Yorumları
1 Analiz TKB tarafından, Program amacına ilişkin temel göstergeler konusundaki veri eksikliğini gidermek üzere proje başlatılmalıdır. Örneğin mevcut bilgi kaynakları kullanılarak, çeşitli veriler arasında bağlantılar kurularak daha fazla veri elde edilmesi mümkündür. TKB, AB 2006 Programlaması kapsamında ÇMVA Projesini uygulamaya başlamıştır. Eşleştirme bileşeni Ağustos 2007’de başlamış olup, 2008’in sonunda tamamlanacaktır (18 ay). Yatırım bileşeni ise Ocak 2008’de başlayacak ve Temmuz 2008’de tamamlanacaktır.
GZFT GZFT analizinden sonra kalkınma ihtiyaçlarının listesinin dahil edilmesi, analiz ve önerilen düzenlemeler arasındaki bağın daha iyi açıklanmasına yardımcı olabilecektir. Değerlendirme raporunun 2. bölümünde bir liste önerilmiştir. Dahil edilmiştir
2 Amaç yapısı Spesifik amaçların sayısı azaltılabilir. Örneğin basit tipli amaç hiyerarşisi OİDÇ rehberliğinde tedbir fişlerine dahil edilebilir. Spesifik amaçlar azaltılmış ve basitleştirilmiştir.
3 Eksen 3 amaçları (tedbir seviyesinde) destek için önerilen eylemler ile söz konusu eylemlerin eksenin özel ve genel amaçlarıyla uyumlu olması amacıyla yeniden düzenlenmelidir. Tedbir amaçları için OİDÇ rehber olarak kullanılabilir. Eksen 3’ün tedbir amaçları önerilere göre yeniden ifade edilmiştir.
4 Çıktılar, sonuçlar ve etkinin ölçümü Tüm sonuç ve etki göstergeleri için hedefler belirlenmelidir. Gerekli ilk adım hedeflenen çiftliklerde, gıda işleme tesislerinde ve çeşitlendirme faaliyetlerindeki işletmelerde ekonomik performansın ve yapının analizinin yapılmasıdır. Bu çerçevede, programın ilk uygulamasına paralel olarak hedef grupların ve işletmelerin mevcut durumunun anlaşılması kolaylaşacaktır. Programda ele alınan hedefler bağlamında mevcut durumun analizinin ve ölçümlerin yapılması için gerekli veriler ve istatistiki bilgiler bulunmamaktadır.
5 Desteklenen çiftliklerin ve gıda işletmelerinin yatırım sonrası ekonomik performansına ilişkin öngörüler gözden geçirilmelidir; çünkü değerlendirme ekibi tahminlerin çok iyimser olduğu görüşündedirler. Programın nihai taslağına daha gerçekçi rakamlar konulmuştur.
6 Değerlendirme ekibi müdahalelerin beklenen sonuçlarını ölçmek için, bir eksendeki tüm tedbirlerde ortak sonuç göstergelerinin kullanılmasını, program ve eksen amaçlarını karşılayan basit göstergelerin dahil edilmesinin daha iyi olacağını düşünmektedir. OİDÇ rehberliği önerilmektedir.Sonuç göstergeleri Bölüm 4’te de önerilmektedir. Bir eksendeki tüm tedbirlerde ortak olan az sayıda sonuç göstergesi mümkün olduğunca dikkate alınmıştır fakat bazı durumlarda sektör amaçları farklı olduğu için farklı göstergeler de kullanılmıştır

7 Eğitilen kişilerin sayısı bir sonuç göstergesi olarak önerilmektedir. Şu anda eğitim için destek önerilmemektedir ve doğrudan sonuçlar beklenmemelidir. Eğer eğitim için destek dahil edilirse, göstergenin tanımı OİDÇ’nin sağladığı rehberlik ışığında gözden geçirilmelidir. Eğitilen kişilerin sayısı göstergelerin dışına çıkarılmıştır.
8 Tedbirler-Genel Değerlendirme ekibi önerilen müdahale paketini karmaşık bularak (19 alt-tedbir ve 28 finansman kalemi), tedbirlerin gereksiz farklılaşmayı gidermek için gözden geçirilmesini önermektedirler. Bazı durumlarda ayrı finansman kalemlerinin tanımı çok faydalı olmakla beraber bazı durumlarda ayrı finansman kalemlerinin kullanılması gereksizdir. Önerilen müdahaleler 6 ya da 7 tedbirden oluşan daha basit bir paket içinde tanımlanabilir. Bu öneri ciddi ölçüde dikkate alınmıştır. Tedbir fişleri ve alt-tedbir fişleri gözden geçirilmiş ve finansman kalemleri önemli ölçüde azaltılmıştır.
Farklı alt tedbirler altında destek için uygun olan illerin seçimi hassas bir konu olup, il seçimi daha iyi açıklanmalıdır. Daha iyi bir açıklama eklenmiştir
Detek kapsamına alınması öngörülen işletmeler için maksimum iş boyutu kriterlerinin tutarlılığı gözden geçirilmelidir. Örneğin kırsal turizm alt tedbiri kapsamında destek için uygunluğa yönelik tek sınırlama, işletmenin 250’den az çalışanı olması ve yıllık cirosunun 50 milyon Avro’nun altında olmasıdır. Bu kriter, desteğin ihtiyacı olanlara sağlanması esasında bir bakıma tuhaftır. Kırsal turizmde maksimum uygun iş boyutunun tanımı mikro ölçeğe indirilmiştir.
Üretici gruplarının kurulmasına destek tedbirinin detaylandırılması gerekmektedir. Sektörel çalışmalardakine benzer bir amaç çerçevesinde, tedbire yönelik gelişim ihtiyaçlarının ve ihtiyaçları karşılayacak mekanizmaların belirlendiği bir proje başlatılmalıdır. Üretici grupları tedbir fişi, öneriler dikkate alınarak yeniden tasarlanmıştır.
TKB, sektörün gerçek ihtiyaçlarına yanıt veren üretici grupları hakkında etkili bir tedbirin hazırlanmasını desteklemektedir.
Potansiyel adaylara proje akışı desteğini sağlayacak detaylı bir tedbirin dikkatle hazırlanmasına acil önem verilmelidir. Değerlendirme raporunun 5. bölümünde birtakım seçenekler önerilmiştir. Program kapsamına ”proje danışma ve yönetim hizmetlerinin kurulması” tedbirinin dahil edilmesi tartışma gerektiren bir konudur. Çünkü IPARD kapsamında konuya uygun tedbir bulunmamaktadır. Bu tür hizmetler ulusal planlar kapsamında desteklenecek ve IPARD faydalanıcılarının eğitim, danışma ve bilgilendirme faaliyetlerine katkı sağlayacaktır.
Alt-tedbirler
Alt tedbir 1.2.1. Süt işleme ve pazarlama Küçük işletmelere yatırımlar için öngörülen ortalama maliyet 150.000 Avro olarak verilmiştir. Küçük işletmeler için yapılan yatırım modeli çalışması ton başına yaklaşık 79.000 Avro’luk bir maliyeti göstermektedir. Bu çerçevede, model kapsamında verilen rakamlar çok yüksek veya öngörülen ortalama maliyet çok düşüktür. Dikkate alınmıştır
Alt tedbir 1.1.2 Et üreten tarımsal işletmeler Gerekçe altında et sistemlerinde buzağıların teşvik edilmesini önermektedir fakat bu teşviğin nasıl verileceği açık değildir. Tedbir kapsamının dışına çıkarılmıştır.
Alt tedbir 1.2.3 meyve ve sebze işleme ve pazarlama Finansman Kalemi 3’te daha büyük üretici gruplarının desteklenmesi önerilmektedir fakat daha büyük bir üretici grubunun tanımı mevcut değildir. Finansman kalemleri revize edilmiş ve üretici grubu tanımı eklenmiştir
Tedbir 3.1 Çiftlik faaliyetlerinin çeşitlendirilmesi ve geliştirilmesi Gerekçede, düşük gelirli geçimlik tarım işletmelerine desteğin nasıl hedefleneceği açık değildir. Tedbir kapsamının dışına çıkarılmıştır.
Uygulama IPARD Programı ve İnsan kaynakları Operasyonel Programı arasındaki ayrım çizgileri daha fazla açıklamayı gerektirmektedir Programın nihai taslağına yeni bir bölüm eklenerek IPARD Programı ve diğer destek mekanizmaları arasında tamamlayıcı unsurlar açıklanmıştır.
Küçük yatırımlar için (örn. 20.000 Avro’dan düşük olanlar) daha az gereklilikler gerektiren başvuru süreci düzenlenmelidir. Bu uygulama tüm tedbirler kapsamına dahil edilebilir. Bu yorum Topluluk standartlarıyla bağlantılı olmayıp daha az bürokratik başvuru prosedürü ile ilgilidir. Yatırımlarda Topluluk standartlarının gözetilmesi yalnız tüm işletme/girişimler için değil küçük işletme/girişimler için de talep edilmektedir.
IPARD uygulaması kapsamında bilgi yönetim sisteminin oluşturulması için izleme göstergeleri listesi hazırlanmalıdır. Bu liste kaynakların gençlere ve kadınlara, dağlık alanlara, küçük ve orta ölçekli işletmelere, üretim zincirinin en çok standartlara uyum ihtiyacının bulunduğu kısımlarına dağılımı gibi özellikler hakkında izleme komitesine düzenli bilgi akışını sağlamalıdır. İzleme göstergeleri listesinin hazırlanması çalışmaları başlatılmıştır. TKB tarafından gerekli çalışmalar gerçekleştirilecektir.

Yukarıda bahsedilen önerilere ek olarak, ön değerlendirme raporunda aşağıda belirtilen sorunlara da dikkat çekilmiştir:
IPARD Programında belirlenen amaç ve hedeflerin izlenmesi için mevcut durumla ilgili veri ve istatistiki bilgi yeterli olmayıp eksikliklerin olması hususu, IPARD Programının uygulanması esnasında da dikkate alınmalıdır. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı tarafından bu verilerle ilgili özellikle de gıda işleme sektöründeki brüt katma değer konusunda gerekli çalışmaların yapılması önem arz etmektedir. Nitekim TÜIK, DPT ve ÇOB gibi kuruluşlarla konu ile ilgili toplantılar yapılmıştır.
Hazırlık evresinde olan Kırsal Kalkınma Planı kapsamında, UKKS’nin geniş amaçlarına ulaşılması ihtiyacına ilişkin öneri dikkate alınmıştır. Bu çerçevede, IPARD Programı hazırlıklarından sorumlu grup ile Kırsal Kalkınma Planı hazırlıklarından sorumlu grup arasında işbirliği yapılmakta olup, ön-değerlendirme önerileri dikkate alınmaktadır.
Ön değerlendirme kapsamında belirtilen, her tedbir ve alt-tedbir içeriğinde yer alan çok fazla sayıdaki sonuç göstergelerinin, sadece eksen bazlı olarak, eksen altındaki tüm tedbirleri içerecek şekilde gösterilmesi ve en fazla 4 adet ortak gösterge kullanılmasına yönelik tavsiyelerin Programa dahil edilmesi önem arzetmektedir. Avrupa Komisyonu’nun Programa yönelik görüşlerinin dahil edilmesi esnasında da konu ile ilgili çalışma yapılmıştır.
Ön değerlendirme kapsamında öne çıkan tedbirle için gereksiz uygunluk kriterlerinden vazgeçilmesi, bunun yerine iş planında işletmenin ekonomik sürdürülebilirliğine ilişkin sağlam dayanakların dahil edilmesi konusu dikkate alınmalıdır. İş planının içeriğine yönelik çalışma yapılması, tedbirlerdeki gereksiz uygunluk kriterlerinin çıkarılması önemli bir husustur. IPARD Programının uygulamasının yapılacağı illerin seçim yöntemi, seçilme nedenleri ve her tedbir için kullanılan kriterler saydamlaşacak, “küçük” ve “orta ölçekli” işletmeler ile ilgili KOBİ tanımı için Türkiye’de geçerli tanım kullanılacaktır. Ekonomik faaliyetlerin çeşitlendirilmesi tedbirinde mikro ölçekli işletmeler ve girişimlere öncelik verilmiştir.
Kadın ve gençlerin katılımına ilişkin öneri dikkate alınmıştır ve sıralama kriteri olarak gençler ve kadınlara öncelik verilmiştir.
Üretici Gruplarına ilişkin tedbirin IPARD Programı taslağı bağlamında ihtiyaçlara bakılarak henüz yeterli derecede geliştirilmediği ve Tarım ve Köyişleri Bakanlığının kalkınma ihtiyaçlarını ve ihtiyaçları karşılamada kullanılabilen mekanizmaları tanımlayacak ayrı bir projeye başlaması gerektiği konusundaki tavsiye dikkate alınmıştır. Tarım ve Köyişleri Bakanlığı tarafından, sektörün gerçek ihtiyaçlarına cevap verebilecek üretici gruplarına ilişkin etkili bir tedbir hazırlanması sağlanacaktır. Aynı zamanda Tarım ve Köyişleri Bakanlığı tarafından meyve ve sebzelere ilişkin çıkması beklenen yeni AB Tüzüğünün de dikkate alınarak, ülkede üretici gruplarının gelişmesi için ihtiyaçların tanımlanmasının hedeflendiği bir projenin geliştirilmesi düşünülmektedir.
3.5 IPARD PROGRAMI AMAÇ HİYERARŞİSİ
IPARD Amaç Hiyerarşisi
Türkiye’de tarım ve kırsal kalkınmaya yönelik öncelikleri belirleyen politika belgeleri ve IPARD stratejisi yukarıdaki bölümlerde açıklanmıştır. Politika çerçevesini oluşturan belgeler birbiriyle bağlantılı olup, genelden özele doğru bir politika oluşturmaktadır.
Ulusal politika belgelerinin amaçları ile IPARD amaçları arasındaki bağlantı aşağıda açıklanmaktadır:
Dokuzuncu Kalkınma Planı, Ülkenin 2007-2013 döneminde toplumsal ve ekonomik kalkınma önceliklerini dikkate alarak; istikrar içinde büyüyen, gelirini daha adil paylaşan, küresel ölçekte rekabet gücüne sahip, bilgi toplumuna dönüşen, AB’ye üyelik için uyum sürecini tamamlamış bir Türkiye vizyonu ile hazırlanmış ulusal politika ve planlama dokümanıdır.
Planın, rekabetin arttırılmasına ilişkin stratejik amacı içerisinde “tarımda verimliliğin arttırılması” önceliği yer almaktadır. Tarımsal verimliliğin arttırılması kapsamındaki öncelikler; Tarım Stratejisi, Tarım Kanunu ve AB Müktesebatına uyum çalışmaları ile bağlantılıdır. Türkiye’nin kırsal alanlarında tarımın ekonomik ve sosyal açıdan devam eden önemi sebebiyle tarımsal politikaların kırsal kalkınma politikaları üzerinde önemli etkileri vardır.
Kalkınma Planı kapsamında ayrıca “Bölgesel Kalkınmanın Sağlanması” başlıklı stratejik amaç altında kırsal kalkınma öncelikleri de verilmektedir. Ulusal Kırsal Kalkınma Stratejisindeki önceliklerin uygulanması, AB kırsal kalkınma politikalarına uyum için gerekli kurumsal çerçevenin oluşturulması ve fonlarının etkili bir biçimde yönetimi ve kullanılması öncelikler olarak belirlenmiştir.
Dokuzuncu Kalkınma Planı, tarım ve kırsal kalkınma öncelikleri ve amaçlarına ulaşılması yönünde Tarım Stratejisine, Tarım Kanununa ve Ulusal Kırsal Kalkınma Stratejisine atıfta bulunulmaktadır (Detaylar için Bölüm 2’ye bakınız).
Tarım Stratejisi, tarım sektörünün ulusal stratejiler ve amaçlar bağlamında ve AB ile entegrasyonun göz önünde bulundurulmasıyla geliştirilmesine ilişkin çerçeveyi oluşturmaktadır. Strateji, tarım sektöründeki yasal düzenlemeler için dayanak niteliğindedir. Tarım Stratejisi belgesinde, toplam tarımsal desteklerin %10’una tekabül eden kırsal kalkınma desteği önerilmektedir (detaylar için Kısım 2.1.2.’ye bakınız)
5488 sayılı Tarım Kanunu, yukarıda belirtilen politikaların uygulanmasına yönelik bir araç olarak 18/04/2006 tarihinde Kabul edilmiş olup, ulusal plan ve stratejiler doğrultusunda tarım sektörünü ve kırsal alanları destekleyerek, geliştirmeyi hedeflemektedir. Kanun çerçevesinde Tarım ve Köyişleri Bakanlığı başkanlığında ve ilgili kuruluşların üye olduğu Tarımsal Destekleme ve Yönlendirme Kurulu kurulmuştur. Komitenin görevi, destekleme programlarının esaslarını ve araçlarını tespit etmek ve kuruluşlar arası koordinasyonu sağlamaktır.
Tarım Stratejisi temel olarak tarım sektörünün yapısal değişimini de göze alarak rekabetçi ve sürdürülebilir bir tarım sektörünün oluşturulmasını amaçlamaktadır. Stratejinin amaçlarını tamamlayan, Ulusal Kırsal Kalkınma Stratejisi kırsal toplumun refahının artırılması için kırsal kalkınmanın desteklenip hızlandırılmasını, bölgeler arası gelişmişlik farklılıklarının azaltılmasını ve yoksullukla mücadeleyi, az gelişmiş bölgelerde nüfus azalmasının önüne geçilmesini, aynı zamanda daha sürdürülebilir tarım-çevre ilişkilerinin teşvik edilmesini amaçlamaktadır.
Ulusal Kırsal Kalkınma Stratejisi aşağıdaki işlevleri yerine getirmek üzere hazırlanmıştır:
• Kırsal kalkınma faaliyetlerine bütüncül bir politika çerçevesi oluşturmak,
• Kırsal Kalkınma Planına esas teşkil etmek,
• Ulusal ve uluslararası kaynaklarla finanse edilecek kırsal kalkınma program ve projelerinin hazırlanması ve uygulanmasında ilgili kesimlere perspektif sağlamak
Ulusal Kırsal Kalkınma Stratejisinin içeriği ve ayrıntıları Kısım 2.1.3.’te verilmektedir.
IPARD Programı, katılım öncesi süreçte, Topluluk Müktesebatının benimsenmesi için hazırlıklar bağlamında; tarımın modernizasyonu ve Topluluk standartlarına ulaştırılmasına yönelik çalışmaları destekleyecek ayrıca tarım-çevre tedbirlerinin ve LEADER tipi faaliyetlerin uygulanması için kapasitenin geliştirilmesine ve kırsal alanların sürdürülebilir kalkınmasına da katkıda bulunacaktır.
IPARD’ın amaçları, Çok Yıllı Gösterge Planlama Belgesi (MIPD) çerçevesinde belirlenmektedir. Kısım 3.1.2’de açıklandığı üzere, MIPD kapsamında IPA Kırsal Kalkınma Bileşeni bağlamında üç öncelik Ekseni belirlenmiştir:
• Tarım sektörünün sürdürülebilir adaptasyonun sağlanması ve Topluluk Standartlarının uygulanması,
• Tarım-çevre tedbirlerinin uygulanması ve LEADER yaklaşımı için hazırlık faaliyetleri,
• kırsal ekonominin geliştirilmesini destekleyerek kırsal alanların sürdürülebilir kalkınması.
Yukarıda bahsedilen ulusal planlar, stratejiler ve AB katılım müzakereleri çerçevesinde, IPARD’ın genel amaçları aşağıdaki gibi belirlenmiştir:
• Hedeflenen yatırımlarla tarım ve gıda sektörünün sürdürülebilir modernizasyonuna katkı sağlanması; bunun yanında Genişleme Paketinde ve MIPD’de belirtilen gıda güvenliği, veterinerlik, bitki sağlığı, çevre ve diğer standartlara ilişkin AB müktesebatının üstlenilmesinin teşvik edilmesi,
• kırsal alanların sürdürülebilir kalkınmasının teşvik edilmesi
IPARD’ın özel amaçları aşağıdaki şekilde belirlenmiştir;
• Eksen 1: Pazar etkinliğinin iyileştirilmesi ve Topluluk standartlarının uygulanması
• Eksen 2: Tarım-çevre tedbirleri ve yerel kırsal kalkınma stratejilerinin uygulanması için hazırlık faaliyetleri.
• Eksen 3: kırsal ekonominin geliştirilmesi
Bu amaçlar, Bölüm 4 kapsamında tedbirlere göre detaylandırılmaktadır. IPARD uygulamasının Birinci aşamasında (2007-2009) aşağıdaki tedbirler uygulanacaktır;
- Tarımsal işletmelerin yeniden yapılandırılması ve Topluluk standartlarına ulaştırılmasına yönelik yatırımlar
- Tarım ve Balıkçılık ürünlerinin işlenmesi ve pazarlanmasının yeniden yapılandırılması ve Topluluk standartlarına ulaştırılmasına yönelik yatırımlar
- Üretici gruplarının kurulmasına destek
- Kırsal ekonomik faaliyetlerin çeşitlendirilmesi ve geliştirilmesi
- Teknik destek
IPARD uygulamasının ikinci aşamasında (2010-2013) aşağıdaki tedbirler uygulanacaktır:
- Çevre ve kırsal peyzaja yönelik faaliyetlerin uygulanmasına hazırlık
- Yerel kırsal kalkınma stratejilerinin hazırlanması ve uygulanması
IPARD amaç hiyerarşisi aşağıdaki tabloda özetlenmektedir:















BÖLÜM 4
TEDBİRLERİN DETAYLANDIRILMASI
Tedbir Teknik Fişleri




TEDBİR TEKNİK FİŞ NO: 1.1
TEDBİR 1.1: TARIMSAL İŞLETMELERİN YENİDEN YAPILANDIRILMASI VE TOPLULUK STANDARTLARINA ULAŞTIRILMASINA YÖNELİK YATIRIMLAR
Yasal Dayanak
• 1085/2006 sayılı IPA Konsey Tüzüğü Madde 12 (2)
• 718/2007 sayılı IPA Uygulama Komisyon Tüzüğü Madde 174
• IPARD Sektörel Anlaşma ilgili hükümleri
Aşağıda belirtilen bütün genel hükümler, bu tedbir kapsamında yer alan bütün alt-tedbirler için uygulanır.
Gerekçe
MIPD kapsamında belirlenen öncelikler çerçevesinde, tarımsal işletmelerin Topluluk standartlarına ulaştırılması ve yeniden yapılandırılmasına yönelik yatırımlara ilişkin olarak IPARD kapsamında öncelikli iki sektör belirlenmiştir: (i) Süt ve (ii) Et (kırmızı et ve kanatlı eti).
Seçilen iki sektörde de, birbirinden farklı tipte tarım işletmeleri bir arada bulunmaktadır:
– Büyük ölçüde rekabet gücüne sahip ve Topluluk standartlarına oldukça yakın koşullardaki modern tarımsal işletmeler ; bu işletmelerden bazıları tarım sektöründe faaliyet gösteren özel sektörün yatırımları sonucu oluşmuştur. Bunlar gerektiğinde, finansman ve bankacılık sektöründen yardım almak suretiyle kendi gelişimlerini kendileri sağlayabilmektedirler.
– Sayıları oldukça fazla olan geçimlik tarımsal işletmeler; bunların birçoğu varlıklarını uzun süre devam ettiremeyecek kadar küçüktür. Kırsal nüfus bu işletmelerden geçimini sağlamaktadır. Bazı durumlarda ise ikincil gelir kaynaklarını da kullanabilmektedirler.
– Orta düzeyde yarı-gelişmiş küçük ve orta ölçekli tarımsal işletmeler; bu işletmelerin gelirleri temelde tarımsal faaliyetlere dayanmaktadır. Bu aralıktaki küçük ve orta ölçekli işletmeler gelecekte tekniklerini geliştirebilme ve ekonomik olarak varlıklarını devam ettirebilme potansiyeline sahiptirler. Bu işletmeler, IPARD Programının öncelikli hedef grubunda yer almaktadır.
IPARD, Türkiye tarımının AB Ortak Pazarı’na açılması bakımından küçük ve orta ölçekli işletmelere, hem ekonomik verimliliklerini sağlamak, hem de uzun dönem sürdürülebildiklerini ve varlıklarının devamlılığını garantiye almak amacıyla üretim tekniklerini ve işlemlerini iyileştirmeleri için destek sağlayacaktır. Aynı zamanda tarımsal işletmelerin, kalite ve kalite yönetimi, hijyen ve gıda güvenliği, hayvan refahı, çevre koruma (su kullanımı, gübre ve nitrat kirliliği yönetimi) ile iş güvenliği konularında Topluluk standartlarına ulaştırılmasına yardım edecektir.
Ayrıca IPARD, Türkiye’de geçimlik ve yarı geçimlik işletmelerin yaygınlığı göz önüne alındığında, ekonomik sürdürülebilirlik eşiğinin hemen altında bulunan sınırlı sayıdaki yarı-geçimlik tarımsal işletmelere destek vermek suretiyle bu işletmelerin gelişmesini ve söz konusu eşiği aşarak, küçük ve orta ölçekli işletmeler grubuna dahil olmasını sağlayacaktır. Birbirini tamamlayıcı nitelikteki bu faaliyetler ile, kırsal alanlardaki nüfus azalmasının önlenmesi ve bölgesel farklılıkların azalmasına katkıda bulunulması suretiyle, IPARD’ın beklenen etkisi artırılacaktır.
Genel amaçlar
Bu tedbirin amaçları:
• tarım sektörünün ve kırsal alanların sürdürülebilir adaptasyonuna katkıda bulunulması ve pazar etkinliğinin geliştirilmesi,
• Ortak Tarım Politikası ile AB’ye katılım sürecindeki ilgili diğer politikalara ilişkin müktesebatın uygulanmasına yönelik Türkiye’nin hazırlık sürecine katkı sağlanmasıdır.
Tarımsal işletmelere destek vermek suretiyle:
• sürdürülebilirliklerinin ve birincil tarımsal ürünlerin üretiminde genel performanslarının geliştirilmesi,
• aynı zamanda ilgili Topluluk standartlarının sağlanması ve genelde İyi Tarım Uygulamalarının geliştirilmesi,
• Kırsal alanlardaki bölgesel dengesizliklerin ve az gelişmiş alanlardaki mevcut nüfus azalmasının düzeltilmesine katkı sağlanması amaçlanmaktadır.
Bu tedbirle bağlantılı olan IPARD amaç hiyerarşisi aşağıdaki gibidir:
IPARD genel amacı: MIPD amaçlarını karşılarken aynı zamanda, UKKS’de yer alan amaç, öncelik ve ilkelerin de göz önünde bulundurulması

IPARD özel amacı –Eksen 1: Tarım sektörünün etkinliğinin ve rekabet gücünün artırılması suretiyle adaptasyonunun sağlanması ve Topluluk standartlarının uygulanması;
– tarımsal işletme ve tarım-işleme sanayinin ekonomik performanslarının, rekabet güçlerinin ve sürdürülebilirliklerinin artırılması amacıyla yeniden yapılandırılmaları, aynı zamanda Topluluk standartlarının uygulanması ile çevre koruma, kamu sağlığı, hayvan ve bitki sağlığı, hayvan refahı ve iş güvenliği konularında performansın geliştirilmesi
– üretici gruplarının teşvik edilmesi

Tedbirin amaçları:
– tarımsal işletmelerin, sürdürülebilirliklerinin sağlanması ve birincil tarımsal ürünlerin üretiminde verimliliğin artırılması için desteklenmesi.
– tarımsal işletmelerin, ilgili Topluluk standartlarına ulaştırılması ve genelde İyi Tarım Uygulamalarının geliştirilmesi için desteklenmesi.
– Kırsal alanlardaki bölgesel dengesizliklerin ve az gelişmiş alanlardaki mevcut nüfus azalmasının giderilmesine destek sağlanması

Bu tedbir, iki alt-tedbirden oluşmaktadır:
• Süt üreten tarımsal işletmelerinin desteklenmesi
• Et üreten tarımsal işletmelerinin desteklenmesi
Programdaki diğer IPARD tedbirleri ile bağlantı
Bu tedbir, süt ve et sektörünün işleme sanayisini destekleyen Tedbir 1.2, ve tarımsal işletmelerin topluluk standartlarına ulaştırılması ve üretim kalitesinin artırılması sürecinde üreticilerin daha güçlü örgütlenmesini sağlayacak olan üretici gruplarının teşvik edilmesine yönelik Tedbir 1.3 ile bağlantılıdır. Bu tedbir ayrıca; aşırı otlatmanın önlenmesi, mera iyileştirilmesinin teşvik edilmesi, erozyon kontrol faaliyetleri ile biyoçeşitliliğin korunması amaçlarıyla ikinci fazda uygulanacak olan Tedbir 2.1 (tarım-çevre) ile bağlantılıdır.
Faydalanıcıların tanımı
Bu tedbirin faydalanıcıları, kamu tüzel kişilikleri hariç, ulusal kanunlarca tanınmış özel ve tüzel kişilerdir. Faydalanıcılar,
• Aşağıdaki sistemlerde kayıtlı tarımsal işletmelerdir:
- Ulusal Çiftçi Kayıt Sistemi,
- Hayvan Kayıt Sistemi,
- Ulusal Vergi Sistemi.
• Hibe desteği kararı alındığında, 65 yaşından büyük olmamalıdır,
• Tarım teknik liseleri yada tarım, veteriner hekimlik veya gıda üzerine üniversite diplomasına veya tarım yada ilgili bir uzmanlık dalında en az 3 yıl mesleki hizmet kaydı yada çalışma tecrübesine sahip olarak mesleki yetenek ve yeterliliğini kanıtlamalıdır.
• Tüzel kişiliklerde ise, üst yönetici kademesinden en az bir daimi çalışanı; tarım teknik liseleri ya da tarım, veteriner hekimlik veya gıda üzerine üniversite diplomasına sahip veya tarım ya da ilgili bir uzmanlık dalında en az 3 yıl mesleki hizmet kaydı ya da çalışma tecrübesine sahip olarak mesleki yetenek ve yeterliliğini kanıtlamalıdır.
Genel uygunluk kriterleri
Bu tedbir için genel uygunluk kriterleri aşağıda belirtilmektedir:
• Tarımsal işletme/tüzel kişilik:
 hibe desteği kararı alındığında çevre koruma, kamu sağlığı, hayvan ve bitki sağlığı, hayvan refahı ve iş güvenliği ile ilgili ulusal minimum standartlara (bkz. Bölüm 2 ve Ek 2.2.) uygun olmalıdır. Başvurunun yapıldığı sırada ulusal minimum standartlar, Topluluk standartlarına yeni uyumlaştırılmış ise, bu standartlara uyuma bakılmaksızın işletmenin bu yeni standartları yatırım sonunda karşılaması şartı ile hibe yardımında bulunulabilir.
 Başvuru şartı olarak, işletmesinde tüm zorunlu ulusal minimum standartları karşıladığı ve yatırımının sonunda da alt-tedbir hükümlerinde belirtilen işletme veya yatırıma yönelik ilgili Topluluk standartlarını karşılayacağını gösteren, veteriner ve çevre yetkililerinden alınan bir sertifika sunmalıdır.
 Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu’nun istediği formatta bir iş planı sunmalıdır.
 Proje sonunda işletmenin ekonomik olarak sürdürülebilir olduğunu iş planında göstermelidir. Faydalanıcının ekonomik olarak sürdürülebilirliğini değerlendirmek için genel kriterler, halihazırdaki bankacılık sistemi uygulamaları ile uyumlu olarak Ek 4.1’de sunulmaktadır. İş planı, Ek 4.1’de liste halinde sunulan gerekli dokümanları içermelidir. Ekonomik sürdürülebilirlik, işletmenin öz sermayesi, likiditesi ve varlıkları açısından menkul değerlerinin işletme giderlerini karşıladığını göstermelidir.
 Başvurusunu teslim ettiğinde devlete herhangi bir vergi ve sosyal güvenlik borcu olmadığını kanıtlamalıdır.
Yatırımıyla ilgili olarak:
 Avrupa Birliğini kuran Antlaşmanın EK 1’inde belirtilen tarımsal ürünleri üretmelidir.
 Proje sonunda ilgili Topluluk standartlarını karşılamalıdır.
 Nihai ödemenin yapılmasından sonraki beş yıl boyunca yatırımı koruyacağını ve çok önemli değişiklik yapmayacağını taahhüt etmelidir.
• Yatırımın yapılacağı işletmenin başvuru sahibine ait olmadığı durumda, proje sonuçlandıktan sonraki en az 5 yıl boyunca projenin yapısal değişikliklerine izin veren hükümler içeren bir sözleşme, ilgili taraflar arasında imzalanmalıdır.
Uygun Harcamalar
718/2007 sayılı IPA Uygulama Komisyon Tüzüğü madde 172(2) kapsamında uygun harcamalar aşağıdaki şekilde sınırlandırılmıştır:

• Taşınmaz malların yapımı ve iyileştirilmesi (devralma hariç);
• Malın pazar değerine kadar bilgisayar yazılımı da dahil olmak üzere malzeme ve yeni makinelerin alımı ya da leasing yolu ile alınması; malın alımı ya da leasing yolu ile alımı ancak sözleşme sonunda malın mülkiyetinin kiracıya transferi koşulu ile uygundur,
• Daha önceki maddelerde belirtilen harcamaların en fazla %12’sine tekabül eden mimarlık, mühendislik ve diğer danışmanlık ücretleri ile fizibilite çalışmaları lisans ve patent haklarının devralınmasına yönelik genel masraflar ve proje değerinin maksimum %4’üne tekabül eden, 6.000 Avro’yu aşmayacak şekilde, iş planı hazırlığı için ödenek ayrılması.
718/2007 sayılı IPA Uygulama Komisyon Tüzüğü madde 34(3)’de belirtilen harcamalara ilave olarak aşağıdaki masraflar uygun değildir:
• Leasing yoluyla alım ile ilgili kiralayanın marjı, geri ödemenin faiz masrafları, genel masraflar ve sigorta giderleri gibi masraflar,
• İkinci el/kullanılmış ekipman alımı,
• Tarımsal üretim hakları, canlı hayvan ve yıllık bitkilerin alımı ile dikim masrafları,
• Bakım, işletme, amortisman ve kira bedelleri ile yardımın yürütülmesi ve yönetilmesinde kamu idaresinden kaynaklanan masraflar;
• Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu tarafından projenin seçimi ve sözleşme öncesinde yapılan harcamalar (yukarıda tanımlanan genel masraflar hariç)
Sektörel Anlaşmanın detaylı hükümleri uygulanacaktır.


Yardım oranı
Aşağıdaki hususlar haricinde kamu katkısı, toplam uygun yatırım miktarının %50’sidir:
(a) Hibe desteği kararı alındığında 40 yaşın altında olan genç çiftçiler tarafından işletilen tarımsal işletmelere yatırımlar için %55,
(b) Dağlık alanlardaki (Bölüm 3.2.4’te tanımlandığı şekilde) tarımsal işletmelere yatırımlar için %60,
(c) Hibe desteği kararı alındığında 40 yaşın altında olan genç çiftçiler tarafından işletilen dağlık alanlardaki tarım işletmelerine yatırımlar için %65.
Topluluk katkısı, uygun harcamaların %75’lik tavanını aşamaz.
IPARD süresince her bir faydalanıcının toplam maksimum uygun yatırım değeri 1.000.000 Avro ile sınırlıdır.
IPARD süresince her bir faydalanıcı için maksimum dört uygun yatırıma izin verilir. Faydalanıcı, ancak bir önceki yatırımı sona erdiğinde (nihai ödemeden sonra) IPARD desteğinden yararlanmak için yeniden başvurabilir.
Yatırım için yapılan ödemeler, Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu ile faydalanıcı arasında imzalanan sözleşme detaylarına göre bir defada yapılır.
Sadece inşaat/yenileme inşaatı ve ekipman içeren yatırımlarda ödeme iki defada yapılabilir. İlk ödeme inşaatın ya da yenileme inşaatının bitiminden sonra ve ikinci ödeme ekipmanın kurulumundan sonra, diğer bir deyişle yatırımın sonunda yapılabilir. Faydalanıcı iş planında iki ödemeye konu yatırımın iki aşamasını da belirtir.
Uyumluluk ve tamamlayıcılık
Bu tedbir, Topluluk standartları doğrultusunda yüksek kalite ve hijyen standartlarındaki ham maddenin arzını artırarak, tarım ve balıkçılık ürünlerinin işlenmesi ve pazarlanması tedbirini tamamlamaktadır.
Bu tedbir, belirlenen iki öncelikli sektörde faaliyet gösteren tarımsal işletmelerin yaşayabilir ve sürdürülebilir olmasını teşvik etmeyi hedeflemektedir. Bu yüzden IPA’nın III. Bileşeni –Bölgesel Kalkınma Bileşeni ile güçlü bir bağa sahiptir, zira bölgelerin ekonomik kalkınması için güçlü ve sürdürülebilir bir tarım sektörünün mevcut olması şarttır, çünkü tarım sektörü/veya tarımsal hizmet sektörü dışındaki diğer istihdam olanaklarının oluşturulması daha zor olabilmektedir.
Tarımsal işletmelerin modern tarım uygulamalarına adaptasyonu ise çiftçilerin yeterli bir şekilde eğitilmesi ile yakından ilişkilidir. Bu yüzden, bu tedbir IPA IV. Bileşen- İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesi Bileşeni ile yakından bağlantılıdır.
Bu tedbir kapsamında desteklenen yatırım, diğer IPA bileşenleri tarafından desteklenemez:
• IPA III. Bileşeni kapsamındaki Bölgesel Rekabetçilik Operasyonel Programı ve Çevre Operasyonel Programları’nda aynı tip yatırım yer alıyorsa, bu yatırım finanse edilemez.
• IPA IV-İnsan Kaynaklarının Geliştirilmesi Operasyonel Programı altında finanse edilen eylemler IPARD Programı altında finanse edilen eylemlerle uyumludur ve bunları tamamlayıcıdır.

Finansman

(1.1) Sektör itibariyle fonların dağılımı




TEDBİR TEKNİK FİŞ No 1.1.1
TEDBİR 1.1: Tarımsal İşletmelerin Yeniden Yapılandırılması ve Topluluk Standartlarına Ulaştırılmasına Yönelik Yatırımlar
Alt-tedbir 1: Süt üreten tarımsal işletmeler
(1) Yasal Dayanak
Genel çerçeveyi oluşturan Tedbir 1.1’e bakınız.
(2) Alt-tedbir gerekçesi
Türkiye’de inek sütü üretimi, toplam süt üretim miktarının %90’ını oluşturmaktadır. Süt sektörü analizi Türkiye’de süt sektörünün mevcut durumunu ortaya koymuştur. Bahsedildiği üzere, sektörün 3 kategoride işletmelerden oluştuğu söylenebilir:
– AB kalite, hijyen ve gıda güvenliği standartlarına uygun olarak soğutulmuş ve kalite testinden geçmiş sütü, AB standartlarında faaliyet gösteren işleme tesislerine gönderen belirli büyüklükteki (>100 baş süt ineği sahibi) sınırlı sayıda, uzmanlaşmış tarımsal işletmeler.
– Tamamen kendi tüketimi için (1-3 baş süt ineği sahibi) ya da kısmen piyasaya sürmek için (4-9 baş inek sahibi) süt üretimi yapan çok sayıda uzmanlaşmamış, geçimlik ve yarı geçimlik tarımsal işletmeler.
Bu işletmelerden sütünü pazarlayanlar, ürünlerini geleneksel küçük mandıralara vermektedir, ancak üretim ve işleme zincirindeki kalite ve hijyen eksiklikleri sebebiyle hammadde, düşük kaliteli ürüne dönüşmekte, ucuz fiyatlarla tüketiciye sunulmakta ve sadece yoğurt ya da peynire dönüştürülerek değerlendirilmektedir.
– Son olarak, artan sayıda, küçük ve orta ölçekli ve uzmanlaşmış, piyasaya yönelik üretim yapan tarımsal işletmeler (10–100 baş süt ineği sahibi).
Bu işletmeler kalite seviyelerini ve rekabet güçlerini artırmak için yatırım yapmaya istekli olmalarına rağmen, bankalar tarafından ihmal eğiliminde olup işletmeciler, AB düzeyindeki kalite standartlarını sağlamada daha büyük işletmelerin izlediği yolu takip etmekte güçlük çekmektedirler.
IPARD’ın süt sektöründe birincil hedefi, bu son grupta olan tarımsal işletmelerdir. Sınırlı sayıdaki küçük, geleneksel tarımsal işletmelerin de atılım gerçekleştirerek pazara yönelik uzmanlaşmaları ve böylece makul bir yatırım programı uygulayarak IPARD için belirlenen hedef gruba katılmaları beklenmektedir.
IPARD Programı’nın hedefleyeceği belli başlı konular aşağıdaki gibidir:
• Yemleme uygulamalarının iyileştirilmesi ve daha gelişmiş ırklardan oluşan sürülerin kullanımının teşviki ile rekabet gücünün artırılması ve piyasaya uyumun sağlanması ,
• Öncelikle bu işletmelerin kalite, hijyen ve gıda güvenliği açısından Topluluk standartlarına yükseltilmesi için sağım odası ekipmanları, soğutma ve depolama ekipmanları ile kalite uygulamalarının iyileştirilmesi.
Modernize edilen bu işletmeler ile standartlara uygun süt işleme tesisleri arasında sözleşmeli üretimin yaygınlaştırılması da aynı şekilde süt kalitesinin artırılması için son derece önemlidir. Bu sebeple, üretim – toplama – işleme zinciri boyunca bütünleşik bir kalite, hijyen ve risk yönetimi yaklaşımının benimsenmesinin teşvik edilmesi amaçlanmaktadır.
Bu yaklaşımın teşviki amacıyla, IPARD desteğine başvuran çiftçiler arasından, kalite uygulamaları ve hijyen ile risk yönetimini iyileştirmekte olan bir işleme tesisi ile sözleşme yaptığını belgeleyen çiftçilere öncelik verilecektir.
IPARD kapsamına alınan illerdeki süt işletmelerine yönelik veriler, potansiyel faydalanıcıların belirlenmesi amacıyla aşağıdaki tabloda gösterilmektedir:
• C sütunu: sektör çalışması ve TKB tarafından yapılan ekonomik analizler, yaklaşık 10 baş ve daha fazla süt ineği sahibi küçük ve orta ölçekli işletmelerin ekonomik olarak sürdürülebilir ve AB standartlarına ulaşabilme potansiyeline sahip olduğunu göstermektedir.
• B sütunu: yaşayabilirlik eşiğinin hemen altındaki ikinci kategori işletmeler (7-9 baş süt ineği sahibi), yaşayabilirlik eşiğini aşabilirken, aynı zamanda kalite seviyelerini önemli ölçüde yükseltebileceklerdir.
• D sütunu: kendi imkanlarıyla Topluluk standartlarına ulaşabilme potansiyeline sahip olmaları sebebiyle IPARD, 100 baştan fazla süt ineğine sahip tarımsal işletmeleri hedeflememektedir.

Koyun ve keçi yetiştiren tarımsal işletmelere gelindiğinde ise, bunların süt üretim miktarı, ülkedeki toplam süt üretim miktarının %10’u kadardır. Koyun ve keçi sütünün toplama ve işleme organizasyonu zayıftır ve süt genellikle aile tüketimine veya peynir ve yoğurt yapımına gitmektedir. Sektörün yeniden canlanması ve özellikle inek sütündeki gibi Topluluk standartlarına ulaşmaya teşvik edilmesi için süt toplama organizasyonunun güçlendirilmesi çok önemlidir.

Koyun ve keçi işletmelerinin durumu aşağıdaki şekilde özetlenebilir:

- Koyun ve keçi işletmelerinin %69’u 50 başın altında hayvana sahiptir, yarı geçimliktir, ihtisaslaşmamış işletmelerdir ve yaşayabilirlik eşiğinin altındadırlar. Sağım geleneksel olarak elle yapıldığından, hijyen ve gıda güvenliği bakımından zayıf bir ortam oluşmaktadır.
- İşletmelerin %30’u 50–300 baş hayvana sahiptir ve ilerisi için ekonomik olarak sürdürülebilir görülmektedir. Bu işletmeler, işleme sanayii için süt üretmekte olup iyi kalitede süt üretmek için ihtisaslaşmak hususunda ve Topluluk standartlarına ulaşmak yönünde isteklidirler. Bununla birlikte Topluluk standartlarına uyum sürecinde teşvik edilmeye ihtiyaç duymaktadırlar.
- Kalan %1’lik kısım ise, 300 baştan fazla hayvana sahip büyük ve rekabetçi tarımsal işletmelerdir, IPARD desteğine ihtiyaç duymadan Topluluk standartlarını yakalayabilecek potansiyele sahiptirler.

50 ila 300 baş koyun/keçiye sahip küçük ve orta ölçekli tarımsal işletmeler, süt ineğine sahip işletmeler için öngörülenlerle aynı şekilde IPARD’ın hedef grubunda bulunmaktadırlar.
Türkiye’de süt ineği yetiştiren toplam 1.102.141 işletmeden 829.643’ü mikro ölçekli (1-6 baş süt ineği), 268.029’u küçük ölçekli (7-49 baş süt ineği), 4.017’si orta ölçekli (50-99 baş süt ineği) ve 452’si büyük ölçeklidir (> 100 baş süt ineği) (Bakınız Ek 1.8.1). IPARD’dan desteklenecek illerde toplam 182.331 adet potansiyel faydalanıcı mevcuttur.
Türkiye’de koyun/keçi sütü üreten toplam 530.151 işletmeden 272.085’i seçilen illerde yer almaktadır (bakınız Ek 1.8.2). IPARD’dan desteklenecek illerde toplam 89.726 adet potansiyel faydalanıcı mevcuttur.


Spesifik Amaçlar
Tedbir 1.1’nin amaçlarına ve sektörün durumuna paralel olarak alt-tedbir 1.1.1’in amaçları:
• Ürettikleri sütün büyük kısmını süt işleme tesislerine satan küçük ve orta ölçekli süt ineği ve/veya koyun/keçi işletmelerinin modernize edilmesi ve ilgili Topluluk standartlarına ulaşması ve İyi Tarım/Hayvan Yetiştiriciliği Uygulamalarının gerçekleştirilmesi için desteklenmesi;
• Yaşayabilirlik eşiğinin hemen altında yer alan süt sığırı işletmelerinin, proje sonunda 10 ineklik işletme ölçeğine ulaşmasına veya aşmasına destek sağlanması, aynı zamanda bu işletmelerin modernize edilmesi ve ilgili Topluluk standartlarına ulaşması ve İyi Tarım/Hayvan Yetiştiriciliği Uygulamalarının gerçekleştirilmesi için desteklenmesi, böylece Türkiye’nin süt üretim potansiyelinin artmasına katkıda bulunulması.
Coğrafi Kapsam:
Uygun iller
Uygun iller aşağıdaki haritada gösterilmektedir.
İllerin seçilmesinde, ilin süt üretimi bakımından gelişim potansiyeli, ildeki süt üretiminde bulunan tarımsal işletme sayısı ile IPARD hedef aralığındaki süt işleme tesisi sayıları referans alınmıştır. Ayrıca, seçilen illerin Topluluk standartlarının sağlanmasına ilişkin eksiklikleri ve ihtiyaçları göz önüne alınmıştır.
Uygun iller: Afyonkarahisar, Ağrı, Aksaray, Amasya, Ankara, Ardahan, Aydın, Balıkesir, Burdur, Bursa, Çanakkale, Çorum, Denizli, Elazığ, Erzurum, Isparta, Kahramanmaraş, Karaman, Kars, Konya, Kütahya, Malatya, Manisa, Mersin, Muş, Samsun, Sivas, Şanlıurfa, Tokat, Usak, Yozgat.
İlk faz (2007–2009) için seçilen iller: Afyonkarahisar, Amasya, Balıkesir, Çorum, Erzurum, Isparta, Kahramanmaraş, Kars, Konya, Malatya, Samsun, Sivas, Şanlıurfa, Tokat, Yozgat.
Bu illerin, Bölüm 3 Kısım 3.2.2 ve 3.2.3 altında belirtilen OECD kriterleri ve nüfus yoğunluğuna göre tanımlanan kırsal alanları destek kapsamındadır.

Harita 9: Alt-tedbir 1.1.1 kapsamında desteklenecek iller


Afyon=Afyonkarahisar
(3) Spesifik Uygunluk Kriterleri
Tedbir 1.1 Kısım (6)’daki genel uygunluk kriterlerine ek olarak;
• Tarımsal işletme:
- seçilen illerdeki Bölüm 3 Kısım 3.2.2 ve 3.2.3 altında tanımlanan kırsal alanlarda yer almalıdır,
- aşağıdaki kriterleri sağlamalıdır:
– en az 10, en fazla 100 baş süt ineğine sahip olmalıdır, ve/veya
– en az 50, en fazla 300 baş süt veren koyuna sahip olmalıdır; ve/veya
– en az 50, en fazla 300 baş süt veren keçiye sahip olmalıdır.
– en az 7-9 baş süt ineğine sahip olmalıdır, bu durumda yatırımın sonunda en az 10 baş süt ineğine sahip olacağını iş planında kanıtlaması gerekir.
• Kural olarak tüm projeler, süt hijyeni ile ilgili Topluluk standartlarını ve özellikle 853/2004 sayılı AB Tüzüğü, Ek III, Fasıl IX, Kısım I, Çiğ süt-Birincil Üretim başlığı altında bahsedilen standartları hedefleyen yatırımı/yatırımları içermelidir. Bununla birlikte, 853/2004 sayılı AB Tüzüğü, Ek III, Fasıl IX, Kısım I, Bölüm III, Madde 3 (plak sayısı ve somatik hücreler)’de belirtilen kriterler bir önkoşul değil fakat ulaşılması gereken bir hedef olarak görülür.
• Tarımsal işletme, 50 baştan fazla inek veya 150 baştan fazla koyun ve/veya keçiye sahipse, proje sonunda gübrenin Topluluk standartlarına göre depolanması ve yönetimini taahhüt etmelidir.
(4) Uygun Yatırımlar
– açık veya yarı açık ahırların inşası/genişletilmesi/modernizasyonu veya mevcut kapalı ahırların modernizasyonu,
– süt sağım ve depolama odaları, depo binaları, makine garajları ile sınırlı olmak kaydıyla tarımsal binaların inşası ve/veya yenilenmesi,
– silaj makinesi ve ekipmanı, çiftlikte hayvan yemi hazırlama, muamele etme, dağıtma ve depolama sistemleri,
– sağım odası tesisatı, süt soğutma ve depolama ekipmanları ile çiftlik içi süt nakil ekipmanları,
– gübre muamele, işleme ve depolamaya yönelik yatırımlar,
– hayvanlara yönelik ekipman ve tesisler (örneğin tartma, dezenfeksiyon vb.),
– sulama sistemleri,
– bilişim teknolojileri ve yazılım dahil, özel teknolojik ekipmanın satın alınması (sürü yönetimi, süt kaydı, genel çiftlik yönetimi)
(5) Uygun Yatırım Miktarı
Her bir proje için uygun yatırımların toplam değerine yönelik alt ve üst limitler aşağıdaki şekildedir:
• En az 15.000 Avro,
• En fazla 1.000.000 Avro
(6) Proje seçimi için sıralama kriterleri
Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu;
• Başvuru koşullarının yerine getirilip getirilmediğinin kontrolünden,
• Sunulan iş planının değerlendirilmesinden sonra,
uygun başvuruları aşağıdaki puanlama tablosundaki kriterler üzerinden elde edilecek puana göre öncelik sırasına koyacaktır:
Kriterler Puan
Tarımsal işletmenin ürününü, Tedbir 1.2.1 altında "pilot entegre süt toplama ve işleme ağına" yönelik bir faaliyet gerçekleştirmek üzere IPARD Programı’ndan faydalanan süt işleme tesisine satması 30
Tarımsal işletmedeki hayvanların en az %50’sinin saf ya da melez ırk olması 20
Ürünlerin en az %60’ının tedarik sözleşmesi yolu ile işleme tesislerine verilmesi 20
Faydalanıcının kendi faaliyeti ile ilgili bir üretici grubuna üye olması 10
İşletmenin organik tarımla ilişkili olması 10
Başvuru sahibinin, hibe desteği kararı alındığı tarihte 40 yaş altında olması 10
TOPLAM 100

(7) İzleme göstergeleri ve sayısal hedef göstergeleri
Gösterge tipi Gösterge Hedef IPARD Faz I+II
Alt-tedbir düzeyinde çıktı Desteklenen tarımsal işletme sayısı
7.184
Alt-tedbir düzeyinde sonuçlar Desteklenen işletmelerdeki brüt katma değer artışı %15
Topluluk standartlarına ulaşan işletme sayısı 2.394
Pilot entegre süt toplama ve işleme ağının kurulmasına katılan tarımsal işletme sayısı 1436
Program düzeyinde etki Net katma değer artışı %5
Tam zamanlı çalışan eşdeğeri iş sayısı artışı %1
Brüt katma değer/tam zamanlı çalışan eşdeğeri iş sayısı oranındaki değişim %15
(7.1) Program spesifik göstergeleri
Gösterge tipi Gösterge Hedef IPARD Faz I+II
Sonuç Desteklenen tarımsal işletmelerde sürüdeki hayvan sayısındaki artış %10
Desteklenen genç çiftçi sayısı 2.873
Saf /melez ırk hayvanlara sahip desteklenen çiftçi sayısı %50
İşleme tesisleri ile tedarik sözleşmesine sahip desteklenen çiftçi sayısı 359


TEDBİR TEKNİK FİŞ 1.1.2
TEDBİR 1.1: Tarımsal İşletmelerin Yeniden Yapılandırılması ve Topluluk Standartlarına Ulaştırılmasına Yönelik Yatırımlar
Alt-tedbir 2: Et üreten tarımsal işletmeler
(1) Yasal Dayanak
Genel çerçeveyi oluşturan Tedbir 1.1’e bakınız.
Alt-tedbir gerekçesi
(1.1) Kırmızı Et
Et sektöründeki analizler, son on yılda hane halkı gelirindeki artış trendine rağmen kırmızı et tüketiminde (tavuk etindeki gelişmeye paralel olarak) azalmaya neden olan problemleri göstermektedir: Türkiye’de et üretiminde düşük verimlilik, yüksek yem fiyatları, yüksek tarifeler ve ithalat kısıtlamaları sonucu yüksek tüketici fiyatları oluşmuştur.
Üretim sektöründeki dağılım aşağıdaki gibidir:
– Oldukça az sayıda, ihtisaslaşmış besi çiftlikleri (> 250 büyükbaş besicilik yapan ve > 300 küçükbaş besicilik yapan, sermaye yoğunluklu),
– yarı geçimlik ve yüksek oranda sığır, koyun ve keçi yetiştiriciliğinden oluşan geniş çaplı geleneksel sektör . Süt işletmelerinden gelen et miktarları ile ilgili herhangi bir veri bulunmamaktadır. Bununla birlikte, toplam süt sağımı yapılan ineklerin (16.310.872 süt ineği) % 10’unun kesime gittiği varsayılarak yapılan hesaplamada, yıllık olarak yaklaşık 1.631.087 süt ineğinin kesime gittiği hesaplanmış olup, bu miktarın da toplam kesilen 5.202.215 adet sığırın %31’ne denk geldiği tahmin edilmektedir .
Düşük karkas ağırlığı ve hayvanların düşük fiyatlarla satılması, yok denecek kadar yem üretimi ve meraların yetersiz yönetimi nedeniyle sektörde sıkıntılar yaşanmaktadır. Ayrıca kamuya ait meraların rasgele özel kullanımından dolayı ciddi çevresel sorunlar da yaşanmaktadır. Hayvanlar geleneksel ahırların temizlik koşullarının ilkel ve sağlıksız olmasından dolayı kötü koşullarda barınmaktadır.
Diğer taraftan, geleneksel et üretiminin ana gelir kaynağı olduğu ülkenin Doğu bölgesindeki geleneksel hayvan besiciliğindeki düşüş, (hayvanlar otlaklarda yetiştirilip batıda besiye çekiliyor) bu bölgelerin dışarıya göç vermesi ile yakından bağlantılıdır.
IPARD sektördeki problemleri, ülkenin İç ve Doğu bölgelerindeki küçük (30 ile 49 baş arası) ve orta ölçekli (50 ile 250 baş arası) büyükbaş sığır işletmeleri ile küçük (100 ile 149 baş arası) ve orta ölçekli (150-300 baş arası) küçükbaş besi işletmelerinden oluşan bir ara model geliştirerek çözümlemeyi amaçlamaktadır. Bu modern ve ihtisaslaşmış tarımsal işletmeler, ekonomik açıdan üretkenliğin sağlanması, iyi hayvan yetiştirme uygulamalarının geliştirilmesi, hayvan refahı ve çevre koruma tedbirlerinin uygulanması amacıyla teşvik edilecektir.
IPARD kırmızı et üretiminde, etin kalitesinde önemli rol oynayan, özellikle ülkenin doğusunda bulunan dağlık alanlara öncelik verecektir.
Türkiye’de 1.746.927 tarımsal işletmede sığır besiciliği yapılmaktadır. Bunlardan 1.726.120 adedi mikro ölçekli (<30 baş), 15.771 adedi küçük ölçekli (30-49 baş besi sığırı), 5.009 adedi orta ölçekli (50-250 baş) ve 27 adedi büyük ölçeklidir (250 baş<). İl düzeyinde, 30-250 baş sığır aralığına sahip işletmelerin dağılımı Ek 1.9.1’de verilmektedir.
Küçükbaş besiciliği yapan işletme sayısı toplam 530.151 olup bunlardan 471.515 adedi mikro ölçekli (<100 baş), 25.100 adedi küçük ölçekli (100-149 baş), 27.250 adedi orta ölçekli (150-300 baş) ve 6.286 adedi büyük ölçeklidir (300 baş<). İl düzeyinde 100-300 küçükbaş hayvan aralığına sahip işletmelerin dağılımı Ek 1.9.2’de verilmektedir.
IPARD Programının hedeflediği illerde sığır besiciliği ile iştigal eden toplam 672.960 adet işletmeden 660.356 adedi mikro ölçekli (<30 baş), 10.194 adedi küçük ölçekli (30-49 baş), 2.396 adedi orta ölçekli (50-250 baş) ve 14 adedi büyük ölçeklidir (250 baş<). Bu verilerle uyumlu olacak şekilde, IPARD illeri içerisinde potansiyel faydalanıcı olabilecek 12.590 tane işletme mevcuttur.
IPARD Programının hedeflediği illerde küçükbaş hayvan besiciliği ile iştigal eden toplam 215.156 adet işletmeden 186.503 adedi mikro ölçekli (<100 baş), 12.011 adedi küçük ölçekli (100-149 baş), 13.684 adedi orta ölçekli (150-300 baş) ve 2.958 adedi büyük ölçeklidir (300 baş<). Bu verilerle uyumlu olarak IPARD hedef illerinde, potansiyel faydalanıcı olabilecek 24.695 işletme mevcuttur.
Seçilen illerde et üretimi (sığır, koyun ve keçi) yapan tarımsal işletmelerin sayısı ve et üretim miktarı aşağıdaki tabloda verilmiştir:

(1.2) Kanatlı Eti
Kırmızı et tüketimi azalırken, kanatlı et tüketimi büyük oranda artmıştır ve tüketim eğilimleri kanatlı ete yönelik talebin yüksek kalacağını göstermektedir.
Kanatlı eti üretimi Türkiye’de iki değişik yapıya sahiptir;
• Çok az sayıda entegre tesisler: bu tesisler büyük ölçüde ithal yem kullandıkları için limanlara yakın yerlerdedir.
• Geleneksel kanatlı eti üretimi yapan işletmeler: tüm ülkede esas olarak hane halkı tüketimine yöneliktir.
Türkiye’deki geçimlik tavukçuluk gerçeğine karşın IPARD altında bu tip tavukçuluk destek görmeyecektir. Buna karşılık uygun kümesler inşa ederek modernizasyon sürecini başlatmış küçük ve orta ölçekli işletmeler, rekabet güçlerinin arttırılması ve aynı zamanda biyo-güvenlik koşulları ve Topluluk standartlarını yerine getirebilmeleri için desteklenmeye ihtiyaç duymaktadırlar.
Bu eğilim özellikle seçilen belli sayıdaki ilde kanatlı et üretimine odaklı, hâlen donanımları yetersiz olan işletmelerde desteklenmelidir.
Diğer öncelikli hedef ise kadınlar tarafından işletilen ve genellikle kesimhane ve işleme tesisleri ile sözleşmeli olarak üretim yapan küçük ve orta ölçekli üretim tesisleridir. Bu tesisler, işletme gelirlerinin artırılmasında ve yeni iş imkânlarının yaratılmasında güçlü ve olumlu etkilere sahip olduğundan, IPARD tarafından desteklenmelidir.
Seçilen illerde kanatlı et üretimi yapan tarımsal işletmelerin sayısı ve et üretim miktarı aşağıdaki tabloda verilmektedir :


IPARD Programının hedeflediği illerde, tavuk yetiştiriciliği ile iştigal eden toplam 1.269 adet işletmeden 58 adedi mikro ölçekli (<5.000 baş), 380 adedi küçük ölçekli (5.000-9.999 baş), 570 adedi orta ölçekli (10.000-19.999 baş) ve 261 adedi büyük ölçeklidir (>20.000 baş).
Tarım İl Müdürlüklerinden alınan veriler ışığında seçilen iller arasında hindi yetiştiriciliğinin yapıldığı tek il Manisa’dır. 85 hindi işletmesinden 1’i mikro ölçekli (<1.000 baş), 48 tanesi küçük ölçekli (1.000-4.999 baş), 32 tanesi orta ölçekli (5.000-8.000 baş) ve 4 tanesi de büyük ölçeklidir.
Spesifik amaçlar
Tedbir 1.1’nin amaçlarına ve sektörün durumuna paralel olarak alt-tedbir 1.1.2’nin amaçları:
• Bütçe Kalemi 1: ekonomik sürdürülebilirlik sınırında bulunan küçük ve orta ölçekli sığır, koyun ve keçi işletmelerinin modernize edilmeleri, Topluluk standartlarına ulaşmaları ve İyi Tarım/Hayvan Yetiştiriciliği Uygulamalarına geçmeleri amacıyla desteklenmesidir.
• Bütçe Kalemi 2: küçük ve orta ölçekli broyler ve hindi işletmelerinin modernize edilmeleri, Topluluk standartlarına ulaşmaları ve İyi Tarım/Hayvan Yetiştiriciliği Uygulamalarına geçmeleri amacıyla desteklenmesidir.
Coğrafi Kapsam
Uygun iller
Bütçe Kalemi 1 (kırmızı et) için uygun iller, aşağıdaki haritada gösterilmektedir:
İllerin seçilmesinde, işletmelerin hem et üretimi bakımından gelişme potansiyeli hem de Topluluk standartlarına uyum bakımından eksiklikleri ve ihtiyaçları göz önünde bulundurulmuş ve illerde IPARD Programı’ndan yaralanacak potansiyel faydalanıcı sayısı referans alınmıştır.
Uygun iller: Afyonkarahisar, Ağrı, Aksaray, Amasya, Ankara, Ardahan, Çankırı, Çorum, Diyarbakır, Elazığ, Erzincan, Erzurum, Kahramanmaraş, Karaman, Kars, Kastamonu, Konya, Mardin, Muş, Samsun, Sivas, Şanlıurfa, Tokat, Van, Yozgat
İlk faz (2007-2009) için seçilen iller: Afyonkarahisar, Amasya, Çorum, Diyarbakır, Erzurum, Kahramanmaraş, Kars, Konya, Samsun, Sivas, Şanlıurfa, Tokat, Van Yozgat
Bu illerin, Bölüm 3 Kısım 3.2.2 ve 3.2.3 altında belirtilen OECD kriterleri ve nüfus yoğunluğuna göre tanımlanan kırsal alanları destek kapsamındadır.
Harita 10. Alt-tedbir 1.1.2 Kırmızı et için uygun iller

Bütçe Kalemi 2 (kanatlı eti) için uygun iller, aşağıdaki haritada gösterilmektedir:
İllerin seçilmesinde, işletmelerin hem et üretimi bakımından gelişme potansiyeli hem de Topluluk standartlarına uyum bakımından zayıflıkları ve ihtiyaçları göz önünde bulundurulmuş ve IPARD Programından yararlanacak potansiyel faydalanıcı sayısı referans alınmıştır.
Uygun iller: Afyonkarahisar, Çankırı, Çorum, Elazığ, Erzincan, Erzurum, Konya, Kütahya, Malatya, Manisa, Nevşehir, Uşak
İlk faz (2007-2009) için seçilen iller: Afyonkarahisar, Çorum, Erzurum, Konya, Malatya
Bu illerin, Bölüm 3 Kısım 3.2.2 ve 3.2.3 altında belirtilen OECD kriterleri ve nüfus yoğunluğuna göre tanımlanan kırsal alanları destek kapsamındadır.









Harita 11: Alt Tedbir 1.1.2 Kanatlı eti için uygun iller

Spesifik uygunluk kriterleri
Tedbir 1.1 kısım (6)’da yer alan genel uygunluk kriterlerine ek olarak;
Bütçe Kalemi 1 için spesifik uygunluk kriterleri aşağıda belirtilmektedir:
• Tarımsal işletme:
- seçilen illerdeki Bölüm 3 Kısım 3.2.2 ve 3.2.3 altında tanımlanan kırsal alanlarda yer almalıdır,
- aşağıdaki kriterleri sağlamalıdır:
– en az 30, en fazla 250 baş sığıra sahip olmalıdır.
– en az 100, en fazla 300 baş koyun veya keçiye sahip olmalıdır.
• Tarımsal işletme, 50 baştan fazla sığır veya 150 baştan fazla koyun ve/veya keçiye sahipse, proje sonunda gübrenin Topluluk standartlarına göre depolanması ve yönetimini taahhüt etmelidir.
Bütçe Kalemi 2 için spesifik uygunluk kriterleri aşağıda belirtilmektedir:
• Tarımsal işletme;
- seçilen illerdeki Bölüm 3 Kısım 3.2.2 ve 3.2.3 altında tanımlanan kırsal alanlarda yer almalıdır,
- aşağıdaki kriterleri sağlamalıdır:
– en az 5.000, en fazla 20.000 broyler/band kapasitesine sahip olmalıdır veya
– en az 1.000, en fazla 8.000 hindi/band kapasitesine sahip olmalıdır.
• Tarımsal işletme 10.000 broyler/band veya 5.000 hindi/band kapasitesinden fazla ise, projenin sonunda gübrenin AB standartlarına göre depolanması ve yönetimini taahhüt etmelidir.
• Tarımsal işletme 10.000 broyler/band veya 5.000 hindi/band kapasitesinden fazla ise, projenin sonunda Topluluk standartlarında atık yönetimi uygulamayı taahhüt etmelidir.
Uygun yatırımlar:
Bütçe kalemi 1:
– Açık veya yarı açık ahırlara öncelik verilmesi kaydıyla, hayvan barınaklarının inşası, genişletilmesi veya modernizasyonu,
– Depo binaları ve makine garajlarının inşası ve/veya yenilenmesi,
– Silaj işleme makinesi ve ekipmanı, çiftlikte hayvan yemi hazırlama, muamele etme, dağıtma ve depolama sistemleri,
– gübre yönetimi, işleme ve depolamaya yönelik yatırımlar,
– hayvanlara yönelik ekipman ve tesisler (örneğin tartma, dezenfeksiyon vb.),
– AB hayvan refahı standartlarına uygun nakliye ekipmanları,
– Sulama sistemleri,
– Sadece mera yönetimine yönelik çit ve kapılar,
– Biyogaz tesisleri,
– Bilişim teknolojileri ve yazılım dâhil özel teknolojik ekipmanın satın alınması (sürü yönetimi, hayvan kaydı, genel çiftlik yönetimi).
Bütçe kalemi 2:
– Kanatlı kümesleri (broyler ve hindi) ve hayvan barınaklarının inşası, genişletilmesi ve modernizasyonu ,
– Depo binaları ve makine garajlarının inşası ve/veya yenilenmesi,
– Kanatlıların biyolojik güvenliğine yönelik kapı ve çitler (kuş gribine yönelik),
– 2007/43/EC sayılı Direktif altında belirtilen otomatik yemleme ve içme suyu, sulama, ısıtma ve havalandırma ekipmanı ve enerji tasarrufu sağlayan ekipmanlar da dahil çevresel otomatik kontrol sistemleri,
– Gübre ve atık yönetimi, depolama ve işleme tesisi yatırımları,
– Tartma ve sağlık kontrolleri için spesifik ekipmanlar,
– Topluluk hayvan refahı standartlarına uygun nakliye ekipmanları,
– Bilişim teknolojileri ve yazılım dâhil özel teknolojik ekipmanın satın alınması (sürü yönetimi, hayvan kaydı, genel çiftlik yönetimi).

Uygun yatırım miktarı:
Bütçe Kalemi 1:
Her bir proje için uygun yatırımların toplam değerine yönelik alt ve üst limitler aşağıdaki şekildedir:
• En az 20.000 Avro
• En fazla 1.000.000 Avro
Bütçe Kalemi 2:
Her bir proje için uygun yatırımların toplam değerine yönelik alt ve üst limitler aşağıdaki şekildedir:
• En az 15.000 Avro
• En fazla 500.000 Avro
(2) Proje seçimi için sıralama kriterleri
Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu;
• Başvuru koşullarının yerine getirilip getirilmediğinin kontrolünden,
• Sunulan iş planının değerlendirilmesinden sonra,
uygun başvuruları aşağıdaki puanlama tablosundaki kriterler üzerinden elde edilecek puana göre öncelik sırasına koyacaktır:
• Bütçe Kalemi 1:
Kriterler Puan
Başvuru sahibinin projesinde yarı açık ya da açık ahır kullanıyor veya inşa etmeyi planlıyor olması 30
Başvuru sahibi işletmesinin, Bölüm 3, Kısım 3.2.4 altında tanımlanan dağlık alanlarda yer alması 30
Başvuru sahibinin, hibe desteği kararı alındığı tarihte 40 yaş altında olması 20
İşletmenin organik tarımla ilişkili olması 20
TOPLAM 100

• Bütçe Kalemi 2:
Kriterler Puan
Başvuru sahibinin, hibe desteği kararı alındığı tarihte 40 yaş altında olması 30
İşletme sahibinin kadın olması 30
Başvuru sahibi işletmesinin, Bölüm 3, Kısım 3.2.4 altında tanımlanan dağlık alanlarda yer alması 30
Çevre yönetimine katkıda bulunan ve habitata uyumlu hayvancılık işletmelerini temel alan, entegre çiftlikleri kapsayan çevresel ön tedbir metodlarının uygulanması 10
TOPLAM 100


İzleme göstergeleri ve sayısal hedef göstergeleri
Gösterge tipi Gösterge Hedef IPARD Faz I+II
Alt tedbir düzeyinde çıktı Desteklenen tarımsal işletme sayısı
8,994

Alt tedbir düzeyinde sonuçlar Desteklenen işletmedeki brüt katma değer artışı % 15
Topluluk Standartlarına ulaşan (Nitrat yönetmeliği dahil olmak üzere) işletme sayısı
583
Aşağıdaki uygulamaları yapan sığır çiftliği sayısı:
Açık ve yarı açık ahırlar
silaj
gübre depolama

287 sığır yetiştiricisi
894
479
Aşağıdaki uygulamaları yapan Kanatlı et işletme sayısı:
Modernize edilmiş çitli & kapılı
Topluluk standartlarına uygun gübre ve atık yönetimi gerçekleştiren işletme sayısı

33
104
Pazarlanan etteki artış miktarı % 20
Organik üreticilerin sayısındaki artış % 2
Program düzeyinde etki Net katma değer artışı % 5
Tam zamanlı çalışan eşdeğeri iş sayısı artışı % 1
Brüt katma değer/ Tam zamanlı çalışan eşdeğeri iş sayısı oranındaki değişim % 15
(2.1) Program spesifik göstergeleri
Gösterge tipi Gösterge Hedef IPARD Faz I+II
Sonuç Desteklenen tarımsal işletmelerde sürüdeki hayvan sayısındaki artış % 30
Desteklenen tarımsal işletmelerde ortalama hayvan karkas ağırlığındaki artış % 20
Desteklenen tarımsal işletmelerde ahır/ağıl büyüklüğündeki artış % 80
Biyo-gaz üretimi yapan büyükbaş hayvan işletmesi sayısındaki artış % 2
Kanatlı eti işletmelerinde kapasite artışı % 5

mehmet55

sayın murat bey birkaç yıldır bu ıpart ı açıldı açılacak diye geçirdik. sizin yazinizi okuyunca bir umut nezaman açılacaği konusunda bilginizin olacağini düşüdüm. bilginiz varsa yardımcı olursaniz sevinirim

muratates

ıpart proğramı 3 yıla yakın bir süredir ha çıktı ha çıkacak diye bekliyoruz ama bu 2010 yılında agriditasyon sürecini tamamlayıp proje çağrısına çıkacak.illerde kırsal kalkınmayı destekleme kurumu diye il kordinatörlükleri kuruldu kkdk her il için farklı zamanlarda proje çağrısına çıkabilir ilinizde bulunan bu koordinatörlükle irtibata geçebilirsiniz.

MUSTAFAKUŞCU

Murat Bey biz limited şirket olarak çiftçi kayıt sistemine kayıtlıyız.Şirket olarakta arasıra hayvan alım satımı yapıyoruz fakat hayvancılıkla ilgili herhangi bir tesisimiz yok.Çorum da süt üretimi için çiftlik kurmayı planlıyoruz.Ipard programından faydalanabilirmiyiz?Teşekkürler

muratates

sy; mustafakuşcu
ıpart proğramından faydalanabilmek için en az 7 adet inek türkvet kayıtlarında üzerinizde olmalı.proje sonunda bu sayıyı en az 10 adet yapmak kaydı ile ıpart programına başvura bilirsiniz.ıpart proğramı henüz agriditasyon sürecini tamamlamadığı için proje çağrılarına çıkmadı, yakın bir zamanda başlaması bekleniyor.

Consiare

İyi Çalışmalar dilerim,

Başvurular 01.09.2010 ile 30.11.2010 tarihleri arasında TKDK il kordinatörlüklerinde kabul edilmeye başlanacaktır.

Aşağıdaki linkte illeri ve adresi bulacaksınız.
Tarım Ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu Resmi Web Sitesi

neon

TKDK ya başvuruda bulunabilmek için mevcutta hayvancılıkla uğraşmanız şart değil. yani üzerinize kayıtlı hiç ineğiniz olmasada olur. Yeterki mesleki deneyim şartını sağlayın. Başvurular için son gün 10 Ocak 2012 ancak dert etmeyin daha çok çağrı ilanına çıkılacak. Senede en az 4-5 çağrı bekleniyor. Detaylı bilgi için özelden mesaj atabilirsiniz.