admin

A-TEŞKİLATLANMA (KURULUŞ) İŞLEMLERİ:
Bakanlığımızın görev alanında bulunan ve 1163 Sayılı Kooperatifler Kanununa göre kuruluşları yapılan tarımsal amaçlı kooperatifler tüzel kişiliklerdir.
Türlerine göre tarımsal amaçlı kooperatifler:

1 Tarımsal Kalkınma Kooperatifi
2 Sulama Kooperatifi
3 Su Ürünleri Kooperatifi
4 Pancar Ekicileri Kooperatifi’dir.

Tarımsal kalkınma, sulama ve su ürünleri kooperatiflerinin kuruluş işlemleri Bakanlık Makamının 08.04.2004 tarihli ve 246 sayılı onayı ile yürürlüğe giren tarımsal amaçlı kooperatif kuruluş işlem ve görev talimatı gereği , Bakanlık İl Müdürlüklerince yürütülmekte olup, pancar ekicileri kooperatifleri ile konu bazında kooperatif üst kuruluşlarının kuruluşları ise Bakanlığımızca yapılmaktadır.
Tarımsal amaçlı bu kooperatifler, amacı ve çalışma konularında yer alan faaliyetleri gerçekleştirmek üzere köy, belde ve ilçe merkezi gibi kırsal alan özelliğini taşıyan yerleşim birimlerinde kurulabilmektedir.
Kooperatiflerin kuruluş işlemleri genel olarak aynı işlemlerin yapılmasını gerektirdiğinden,örnek olarak Tarımsal Kalkınma Kooperatifleri’nin kuruluş işlemi özetle aşağıda belirtilmiştir.
• Bir yerleşim biriminde, tarımsal faaliyette bulunmak amacıyla kooperatif kurmak için en az 7 çiftçiden oluşan bir kurucu heyet teşkil edilir.
• Müteşebbis heyette yer alan çiftçilerin imzasını taşıyan ve tarımsal kalkınma kooperatifi kurma talebini belirten dilekçe ile ikametgah belgeleri Tarım ve Köyişleri Bakanlığı İl Müdürlüğüne intikal ettirilir.
• Bakanlık İl Müdürlüğü’nce teşkil ettirilen etüt komisyonu tarafından kooperatifin kurulacağı yerleşim birimi/birimlerinin doğal kaynak ve tarımsal potansiyeli, coğrafi, sosyo-ekonomik durumuna ilişkin mahallinde yapılan tetkik ve değerlendirmeler ile Destekleme Şube Müdürlüğü’nün kooperatifin kurulup kurulmayacağı hususundaki görüş ve tekliflerini (müspet/menfi) içeren “Kuruluş Etüt Raporu” düzenlenir. Bakanlık İl Müdürlüğü kuruluş etüt raporunu müspet bularak, kooperatifin kuruluşunu uygun görmesi halinde, “Etüt Tebligatını” onaylar.
•Bakanlık İl Müdürlüğü’nce kooperatife kuruluş ön izni verildiğini belirten “Etüt Tebligatı” ile kuruluş işlemlerini esas alan anasözleşmeler İlçe Müdürlüğüne veya Geçici Yönetim Kurulu Başkanlığına gönderilir.
• Anasözleşmeler doldurulmadan önce, kurucu heyette yer alan kurucu ortaklar, kooperatif kuruluş işleminin tescil ve ilanı ile kuruluş genel kurulu toplantısına kadar görev yapmak üzere”Geçici Yönetim Kurulu” üyelerini belirler. Bu üyelerin ve sonradan seçilecek yönetici ve denetçilerin 3. dereceye kadar (bu derece dahil) akraba olmamaları gerekir.
• Anasözleşmelerin kurucu heyet tarafından doldurulması için boş bırakılan yerler etüt raporundaki bilgileri teyit edecek şekilde ve usulüne uygun doldurulur ve noter huzurunda imza edilir.
• Her bir kurucu ortak tarafından taahhüt edilen sermayenin (en az ¼’ü olmak üzere) peşin ödenen ortaklık paylarından oluşan kuruluş sermayesi , Geçici Yönetim Kurulunca emanete alınarak, bu husus bir tutanakla beyan edilir.
• Mevcut anasözleşmelere göre bir kurucu/ortak kooperatife girerken en az “100”pay taahhüt etmek zorundadır. Bir ortaklık payının değeri “1.000.000.-TL’dir.” Buna göre; bir kurucu ortak tarafından en az “100.000.000-TL.” taahhüt edilmesi ve bunun ¼’ü olan “25.000.000-TL’nın” peşin ödenmesi gerekir.
• Noter tasdikli anasözleşmeler, kuruluşta taahhüt edilen sermayenin peşin ödenen miktarını içeren kuruluş sermayesine ilişkin teslim tutanağı ve diğer belgeleri içeren kuruluş evrakları İlçe Müdürlüğüne verilir.
.1163 Sayılı Kooperatifler Kanununun 3. maddesine göre kuruluş onayı alınır. Bakanlık İl Müdürlüğünün onayı ile kooperatife “kuruluş izni” verildikten sonra “kuruluş tebligatı” ile kuruluş şerhini taşıyan onaylı anasözleşmeler kurucu heyete intikal ettirilmek üzere İlçe Müdürlüğüne veya doğrudan kooperatif geçici yönetim kuruluna gönderilir.
• 1163 Sayılı Kooperatifler Kanununun 3. ve 7. maddeleri gereğince, Kooperatif geçici yönetim kurulunca tescil ve ilan ettirilir.Buna göre; kooperatif merkezinin bulunduğu yerdeki Ticaret Sicili Memurluğuna en geç (1) ay içerisinde müracaat edilerek kooperatifin tescili talep edilir.Tescil işlemi ile kooperatifin Ticaret Sicil Memurluğuna sicil kaydı yaptırılarak anasözleşmelere tescil şerhi verilir. Aynı gün Mahalli Vergi Dairesinden vergi numarası alınır. Aynı Kanunun 3. maddesinde belirtilen hususların ilanı için ilan beyannamesi tanzim edilir.
• Kooperatifin kuruluşuna ait sicil ilan beyannamesinde belirtilen hususların Ankara’da yayımlanan Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde ilan edilmesiyle kooperatifin kuruluşu tamamlanarak tüzel kişilik kazanmış olur.
• Kooperatifin kuruluş tescil ve ilanını içeren belgeler Bakanlık İl Müdürlüğüne intikal ettirildiğinde, Geçici Yönetim Kurulunca emanete alınan kuruluş sermayesinin kooperatif adına bankada açılacak hesaba yatırılması için talimat verilir.
• Kuruluş ilanının Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi’nde yayımlanmasını takip eden (1) ay içinde “Kuruluş Genel Kurul Toplantısı” yapılır. Kooperatifin asli Yönetim ve Denetim Kurulu üyeleri seçilir.
*Daha sonra Mahalli Ticaret Sicil Memurluğunun tescil şerhini taşıyan 1 adet tescilli anasözleşme ve kooperatif kuruluş ilanının yayımlandığı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi nüshası ile kuruluş genelkurul toplantısının yapıldığına dair kuruluş genel kurul toplantısı bilgi formu tanzim edilerek Bakanlığımıza gönderilir.
.Ayrıca, 1163 Sayılı kooperatifler Kanunu, Yetki Devrine ilişkin Bakanlık Makamının 08.04.2004 tarih ve 246 sayı ile yürürlüğe giren Tarımsal Amaçlı Kooperatiflerin Kuruluş İşlem ve Görev Talimatı ve Bakanlık Genelgelerine uygun olarak kooperatiflerin kuruluş işlemleri ile ilgili belgelerin kontrolleri Bakanlık İl Müdürlüğünce yapılır. Kuruluş işlemlerinde noksanlıklar varsa giderilir ve Bakanlık İl Müdürlüğünde oluşturulan arşivlerde kooperatif dosyalarında muhafaza edilir.

B-KOOPERATİF PROJELERİNİN ONAYLANMASI VE PROGRAMA
ALINMASI İŞLEMLERİ:

Teşkilatlanma ve Destekleme Genel Müdürlüğünce Kurulmuş olan Tarımsal Amaçlı Kooperatiflere, yöre ve milli ekonomiye katkı sağlamak amacıyla tarımsal üretimi ve istihdamı arttırıcı, tarımsal ürünleri değerlendirici, ortaklarına uygun şartlarda girdi sağlayıcı, çiftçilerimizin refah seviyesini yükseltici,tarımsal sanayii geliştirici el ve ev sanatları ve pazarlamayla ilgili proje konuları verilmekte ve bunlar teknik ve mali yönden desteklenmektedir.
Kooperatiflerin proje konusu taleplerinde ve programa alınmalarında aşağıda açıklanan işlemler yapılır.

• Proje uygulamak isteyen kooperatifler, yeterli ortak sayısı ve sermayeye ulaştıklarında Bakanlık İl Müdürlüğüne bir dilekçe ile başvurarak uygulamak istedikleri proje ile ilgili proje etütlerinin yapılmasını talep ederler.İl Müdürlükleri de konu ile ilgili sosyal ve ekonomik yönden incelemeler yapar. Sonuçta İl Müdürlüğünce de uygun bulunduğu takdirde hazırlanan “Kooperatif Projeleri Etüt Raporu” bir yazı ekinde Teşkilatlanma ve Destekleme Genel Müdürlüğüne gönderilir.
• Teklif edilen proje konusu ”Özel Proje” ise etüt raporu ile birlikte projeye ait ön fizibilite raporu hazırlanarak Teşkilatlanma ve Destekleme Genel Müdürlüğüne gönderilir.
• Teşkilatlanma ve Destekleme Genel Müdürlüğü de bu etüt raporlarını, projenin kalkınma planları ve yıllık programlara uygunluğu, üretici ortaklara, yöre ve ülke ekonomisine sağladığı yararlar, kooperatif ortak ilişkilerinin olması ve ristrun prensibinin çalışması yönünden inceler. Ayrıca, o yörede teklif edilen proje konusunda faaliyet gösteren başka tesislerin bulunup bulunmadığı ya da projenin çalışması için yeterli potansiyelin olup olmadığı gibi hususlar göz önüne alınarak projenin uygulanabilirliğine karar verir.(Uygun görülmesi halinde) proje konusunun kooperatife verildiği bir yazı ile İl Müdürlüğüne bildirilir.
• Kooperatif yönetim kurulunun almış olduğu karara istinaden bakanlıkça uygun görülen özel veya tip projenin yatırım programına girmesi için bir dilekçe ile Bakanlık İl Müdürlüğüne müracaat edilir.
• Bakanlık İl Müdürlüğünce kooperatif projesi yönetmeliğin 7. maddesindeki programa alınma esasları ile 8. maddesindeki öncelik kriterleri dikkate alınarak incelenir. Uygun görüldüğü takdirde yatırım programına alınması için Teşkilatlanma ve Destekleme Genel Müdürlüğüne bir yazı ile bildirilir.
• Genel Müdürlükte yapılan değerlendirme neticesinde projenin yatırım programına alınmasının uygun görülmesi halinde Bakanlıkça Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığına bildirilir.
• Devlet Planlama Teşkilatı Müsteşarlığınca söz konusu kooperatif projesinin Kalkınma Planları ve Yıllık Programlara uygunluğu yönünden incelenmesi ve uygun görüşle ödenek ihtiyacının ayrılması halinde proje desteklenmek üzere yatırım programında yer alır.
• Programa alınan projelerin sabit yatırımları tamamlanıncaya kadar her yıl yatırım programına teklif edilmesi gerekmektedir.
• Teşkilatlanma ve Destekleme Genel Müdürlüğünden proje konusu almış, işletmeye geçmiş veya geçecek durumda olan kooperatiflerin işletme sermayesi ihtiyaçlarının karşılanabilmesi amacıyla transfer programına teklif edilmesi için yönetim kurulunun almış olduğu karara istinaden bir dilekçe ile Bakanlık İl Müdürlüğüne müracaat edilmesi gerekmektedir.
• Bakanlık İl Müdürlüğü, bu kooperatif projesini ilgili yönetmelik esaslarını dikkate alarak inceler. Uygun gördüğü takdirde transfer programı hazırlıkları genelgesi ekinde gönderilen formları düzenleyerek Transfer Programına alınmak üzere Teşkilatlanma ve Destekleme Genel Müdürlüğüne bir yazı ile bildirir.
• Genel Müdürlükte yapılan inceleme neticesinde(Uygun görülmesi halinde) ödeneği daha sonra tespit edilmek üzere programa alınır.

C-UYGULAMA VE KREDİLENDİRME İŞLEMLERİ

Teşkilatlanma ve Destekleme Genel Müdürlüğü yatırım programında yer alan kooperatif projelerine, bütçe imkanları dahilinde kalkınmada öncelikli illerde sabit yatırımın %80’ni diğer illerde ise %75’i oranına kadar Devlet Yardımı yapılmaktadır. Proje sabit yatırımının öncelikli yörelerde %20’sinin, diğer yörelerde ise %25’inin kooperatif özkaynaklarından karşılanması gerekmektedir.
Kooperatiflere yapılan devlet yardımlarının vadesi projenin özelliklerine göre “Tarımsal Kooperatiflerin Yatırım Faaliyetlerine Yapılacak Devlet Yardımı Yönetmeliği”ne göre belirlenmiş olup, bu vade;
-Ortakların Mülkiyetindeki projelerde 2 yılı ödemesiz 7 yıl.
-Diğer projelerde 2 yılı ödemesiz 12 yıldır.
-İşletme sermayesi için tahsis edilen Devlet Yardımlarında ilk yılı ödemesiz olmak üzere toplam 3 yıldır.
Kooperatiflere sabit yatırım ve işletme sermayesi için tahsis edilen Devlet Yardımlarının faiz oranları ise; T.C.Ziraat Bankasının o yılkı hayvancılık kredilerine uyguladığı en düşük faizli kredinin yarısı oranındadır. Tahakkuk edecek faizler ödemesiz süre dahil olmak üzere her yıl kooperatiften tahsil edilir.Kredi borçları ödemesiz süreden sonraki yıllarda eşit taksitler halinde tahsil edilir.

C-1-Projelerin uygulama ve kredilendirilmesinde aşağıdaki işlemler takip edilir;

• Yatırım programında yer alan kooperatifler Teşkilatlanma ve Destekleme Genel Müdürlüğü denetim elemanlarınca idari, mali ve hukuki yönden denetlenir.(Denetimle ilgili detay bilgi C-2 de verilmiştir.)
• Yatırım programında yer alan kooperatifler; sabit yatırımlarının öncelikli yörelerde % 20’ si, diğer yörelerde % 25’ i kooperatif öz kaynaklarından borçsuz ve fiziki olarak gerçekleştirdikten sonra Bakanlık İl Müdürlüğünce hazırlanacak olan Tahsis Belgeleri ile Teknik Durum Raporları bir yazı ekinde Teşkilatlanma ve Destekleme Genel Müdürlüğüne gönderilir.
• Gönderilen tahsis belgeleri ve teknik durum raporları üzerinde yapılan inceleme sonucunda ; kooperatifin idari, mali ve hukuki yönden uygun olması ve proje sabit yatırımının % 20-25’inin kooperatif özkaynağından karşılanmış olduğunun tespit edilmesi halinde projeye ayrılan Devlet Yardımı ödeneği tahsis edilir ve mahalli T.C.Ziraat Bankasına intikal ettirilir.
• Ödeneğin bankaya intikalinden sonra kooperatifi temsil eden yetkililer tarafından(2) ay içerisinde borçlanma sözleşmesi yapılır ve sözleşmede desteklenen projeyi kooperatifçilik ilkelerine sadık kalarak uygulayıp üçüncü şahıslara devretmeyeceklerine, projenin gerçekleştirilmesinde Teşkilatlanma ve Destekleme Genel Müdürlüğünce uygun görülecek ve yapılacak işlemleri kabul edeceklerine, projedeki teknik şartlara ve yönetmelik hükümlerine aynen uyacaklarına dair taahhütte bulunurlar.
• Ortakların mülkiyetinde proje uygulanan kooperatiflerde, her ortağa kullandırılan kredi kadar borçlanma sözleşmesi düzenlenir. Borçlanan ortakla birlikte müteselsil kefil olarak (2) ortağa daha imza attırılır.
• Tahsis edilen devlet yardımının mahalli bankaya intikal tarihini takiben (6) ay içersinde İl Müdürlüğünün talimatı dahilinde kontrollü ve kademeli olarak kullandırılır. Bu süre içersinde kullanılmayan krediler geri alınır.
• Borçlanma sözleşmesinin tamamlanmasından sonra projede yer alan kalemler için (inşaat, tesisat, makine-donanım, canlı demirbaş vs.) ihale açılır. Ancak, ortakların mülkiyetinde uygulanan hayvancılık projelerinde ihale açılabilmesi için; projede yer alan ortaklara ait ahırlar ile işletme binasının projesine uygun olarak tamamlanması gerekmektedir.
• Kooperatif, sabit yatırımını tamamlayıp tesisi işletmeye hazır duruma getirdikten sonra Teşkilatlanma ve Destekleme Genel Müdürlüğünce işletme sermayesi yönünden desteklenir.
• Kooperatiflere işletme sermayesi tahsis edilebilmesi için transfer programında yer alması gerekir.
• Kooperatiflere verilen Devlet Yardımları, Kanun, Yönetmelik, Anasözleşme ve Genelgelere uygun olarak kullanılmadığı takdirde kanuni faizi ile birlikte geri alınır.

C-2-Hukuki, İdari ve Mali Denetim Esasları:

Teşkilatlanma ve Destekleme Genel Müdürlüğü Kontrolörlerince kooperatiflerin hukuki,idari ve mali bakımdan yapılacak denetimlerinde göz önünde bulundurulması gereken hususlar:
Hukuki Bakımdan İncelemeler;
• Kooperatif veya Birliğin Bakanlığımızdan alınmış kuruluş izninin olup olmadığı,
• Kuruluş veya intibak tescil ve ilanının yapılıp yapılmadığı,
• Anasözleşmesinin yasaya uygun olup olmadığı,
• Ortaklık işlemlerinin anasözleşmeye uygun biçimde yürütülüp yürütülmediği,
• Organların anasözleşmeye ve 1163 Sayılı kanun ile bu kanunda değişiklik yapan 3476 sayılı kanuna uygun biçimde oluşturulup oluşturulmadığı ve işleyip işlemediği,
• Tutulması yasal bakımdan zorunlu olan defterlerin tutulup tutulmadığı, tasdik keyfiyetlerinin yerine getirilip getirilmediği ve yasalara uygun biçimde işleyip işlemediği, tek düzen hesap planına uyulup uyulmadığı.
İdari Bakımdan İncelemeler;
• Ortakların anasözleşme uyarınca görevlerini yerine getirip, getirmedikleri,
• Yönetim kurulları ve Denetleme kurullarının 1163 Sayılı kanun ve bu konuda değişiklik yapan 3476 sayılı kanuna ve anasözleşmede belirtilen görevlerini yürütüp yürütmedikleri,
• Genel Kurulların usulüne uygun toplanıp toplanmadığı ve gerekli belgelerin düzenlenip ilgili mercilere intikal ettirilip ettirilmediği,
• Yönetim kurulunun gerekli aylık mutat toplantılarını yaparak yürütme işlemini genel kurulda alınan kararlar doğrultusunda gereği gibi yapıp yapmadığı,
• Denetçilerin denetim görevini yürütüp yürütmediği ve yılda asgari 4 ara denetim raporu düzenlenip düzenlenmediği,
• Birliklerde birim kooperatiflerin denetimlerinin yapılıp yapılmadığı,
• Profesyonel kadronun oluşturulup oluşturulmadığı ve bunların işlerliğini sağlayıcı düzenlemelerin yapılıp yapılmadığı,

Mali Bakımdan İncelemeler;

• Tek Düzen hesap planının uygulanıp uygulanmadığı,
• Kooperatif veya birliğin tutmakla zorunlu bulunduğu birinci sınıf defter tutma mükellefiyetine uyup uymadığı,
• Defterlerin sarf ve tahsil belgelerine dayalı biçimde usule uygun olarak işlenip işlenmediği,
• Sarf ve tahsil belgelerinin yasalarda öngörülen nitelikleri haiz olup olmadığı,
• Sarf ve Tahsillerinin genel kurul kararları doğrultusunda anasözleşmeye ve yasalara uygun olarak yapılıp yapılmadığı,
• Vergi yasalarındaki mükellefiyete uyulup uyulmadığı,
• Aramizan ve bilançoların usule uygun biçimde düzenlenip düzenlenmediği,
• Müspet gelir-gider farkının anasözleşme ve ilgili yasalar doğrultusunda paylaşılıp paylaşılmadığı,
• Kooperatif veya Birliğin iştigal konularının yöreye ve ortaklara yarar sağlar nitelikte ve karlı olup olmadığı,
• Devlet veya kredi kurumlarından sağlanan imkanların yerinde kullanılıp kullanılmadığı,
• Kooperatif ve Birliğin yöresel bakımdan ilişkileri, sağladığı sonuçlar ve daha yararlı hale gelmesi için alınması gereken önlemlere ait gözlem ve kanaat.

Denetime Tabi Olanların Ödev ve Sorumlulukları

Denetime tabi olanların ödev ve sorumlulukları şunlardır;

• Denetim veya soruşturmaya tabi kooperatif ve üst kuruluş yetkilileri ile, görevli müdür ve tüm personel; para ve para hükmündeki kağıtlar ile, ambar ve depolarında bulunan mallarla, ilgili belge, döküman ve defterleri gizli de olsa bütün vesikaları ilk talepte Kontrolöre göstermek, saymasına ve tetkik etmesine yardımda bulunmak zorundadır.
• Denetim yapılan yerde görevli; memur ve personel ile diğer alakadarlar Kontrolörün gerekli gördüğü evrak, kayıt ve belgelerin suretlerini veya asıllarını tekide mahal bırakmadan vermek zorundadır.
• Asılları alınan evrak ve belgelerin kontrolörün mühür ve imzası ile tasdik edilmiş suretleri dosyasında saklanmak üzere evrak ve belgelerin alındığı yere verilir.
• Denetime tabi kuruluşların yöneticileri; denetim hizmetlerinin gereklerine uygun biçimde yürütebilmesi için kontrolörlere görevleri süresince uygun bir yer sağlamak ve gerekli diğer tedbirleri almak zorundadırlar.
• Denetlenen yerlerin görevlilerine verilmiş izinlerin kullanılması, hastalık ve bunun gibi mücbir sebepler dışında gerektiğinde Kontrolörün isteği üzerine denetim sonuna kadar durdurulabilir.
• İznini kullanmaya başlamış olan görevli, Kontrolörün isteği üzerine geri çağrılabilir.
• Görevlerinin ifası sırasında Kontrolörleri; görev yaptıkları kurum teşkilatı, mülki amirler ve ilgili kamu kurum ve kuruluşları gereken her türlü kolaylığı göstermek ve yardımda bulunmak mecburiyetindedirler.
• Denetime tabi olanlar, Kontrolörce sorulan sözlü ve yazılı soruları da geciktirmeden cevaplandırmakla yükümlüdürler.
Kaynak:teggem